Τι νεότερο

Ενημερωθείτε για τις πιο πρόσφατες επιστημονικές μελέτες από τα εγκυρότερα περιοδικά Καρδιολογίας.


Η Αντιυπερτασική Δράση της Χλωροθαλιδόνης στην Προχωρημένη Χρόνια Νεφρική Νόσο

- Νοέμβριος 2021 -

Αποτελεί κοινή πεποίθηση ότι τα θειαζιδικά διουρητικά δεν είναι αποτελεσματικά στους ασθενείς με προχωρημένη χρόνια νεφρική νόσο (ΧΝΝ). Ωστόσο, σύμφωνα με αρκετές μελέτες τα θειαζιδικά διουρητικά είναι αποτελεσματικά σε τέτοιους ασθενείς.

Σε μία τυχαιοποιημένη μελέτη που συμπεριέλαβε 160 ασθενείς με προχωρημένη ΧΝΝ (υπολογιζόμενος ρυθμός σπειραματικής διήθησης 15-29 ml/min/1.73 m2) και μη ελεγχόμενη υπέρταση παρά την αντιυπερτασική αγωγή, η χλωροθαλιδόνη ελάττωσε σημαντικά το φορτίο της αρτηριακής πίεσης (κατά 10.5 mmHg τη συστολική και κατά 3.9 mmHg τη διαστολική) όπως αυτό υπολογίστηκε με 24ωρη περιπατητική καταγραφή, συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο (placebo) [1]. Η υποκαλιαιμία, η υπονατριαιμία και η ζάλη ήταν πιο συχνές με τη χλωροθαλιδόνη.

Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν ευρήματα άλλων μελετών που κατέδειξαν ότι τα θειαζιδικά διουρητικά μπορεί να αποβούν αποτελεσματικά στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης σε ασθενείς με προχωρημένη ΧΝΝ.

[1] Chlorthalidone for Hypertension in Advanced Chronic Kidney Disease. Agarwal R, Sinha AD, Cramer AE, Balmes-Fenwick M, Dickinson JH, Ouyang F, Tu W. N Engl J Med. 2021.

Εμπεριστατωμένες Πληροφορίες για το Εμβόλιο BNT162b2 (Pfizer-BioNTech) κατά της COVID-19

- Νοέμβριος 2021 -

Πρόκειται για ένα εμβόλιο mRNA που χορηγείται μέσω ενός λιπιδικού νανοσωματίδιου και εκφράζει μία πρωτεΐνη ακίδα (spike protein, Εικόνα 1) πλήρους μήκους. Χορηγείται ενδομυϊκά σε δύο δόσεις, με χρονική απόσταση 3 εβδομάδων μεταξύ τους. Το BNT162b2 έχει λάβει οριστική άδεια χρήσης σε πολλές περιοχές του κόσμου, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Καναδάς [1, 9-11]. Πρόσφατα έλαβε από τον FDA και άδεια χρήσης έκτακτης ανάγκης σε παιδιά ηλικίας 5-11 ετών.

Ανοσογονικότητα - Σε μία τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο (placebo) κλινική μελέτη αυξανόμενης δόσης φάσης Ι/ΙΙ σε υγιείς ενήλικες 18-85 ετών, διαπιστώθηκαν δεσμευτικές και εξουδετερωτικές αντισωματικές αντιδράσεις που ήταν συγκρίσιμες με εκείνες που παρατηρούνται σε πλάσμα από αναρρωνύοντες με ασυμπτωματική ή μέτριας βαρύτητας λοίμωξη από SARS–CoV-2 [12]. Το εμβόλιο φαίνεται να είναι πιο ανοσογονικό στα παιδιά και στους εφήβους από ότι στους ενήλικες. Συγκριτικά με τους τίτλους εξουδετερωτικών αντισωμάτων που επάγονται σε λήπτες ηλικίας 16-25 ετών, οι τίτλοι σε λήπτες ηλικίας 12-15 ετών είναι σημαντικά υψηλότεροι [13], ενώ οι τίτλοι που επάγονται σε λήπτες ηλικίας 5-11 ετών με χαμηλότερη δόση εμβολίου είναι παρόμοιοι [14].

Οι μελέτες κατέδειξαν ότι το πλάσμα των ατόμων που εμβολιάστηκαν με το BNT162b2 διαθέτει εξουδετερωτική ικανότητα ενάντια στα παθογόνα στελέχη του SARS-CoV-2, αν και τα επίπεδα των εξουδετερωτικών αντισωμάτων που παράγονται είναι χαμηλότερα ενάντια στο στέλεχος Βήτα (B.1.351) [33, 34, 35] και Δέλτα (B.1.617.2) συγκριτικά με τα επίπεδα ενάντια σε προηγούμενα στελέχη. Οι τίτλοι εξουδετερωτικών αντισωμάτων μειώνονται επίσης με την πάροδο του χρόνου μετά από τη χορήγηση του εμβολίου. Σε μία μελέτη οι πιο απότομες μειώσεις εξουδετερωτικών αντισωμάτων παρατηρήθηκαν στα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω και στους ανοσοκατασταλμένους [15].

Αποτελεσματικότητα - Τυχαιοποιημένες μελέτες σε παιδιά και ενήλικες κατέδειξαν υψηλή αποτελεσματικότητα του εμβολίου για αρκετούς μήνες μετά τον εμβολιασμό. Σε μία μεγάλη ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο (placebo) μελέτη φάσης ΙΙΙ και περισσότερους από 36.000 συμμετέχοντες ηλικίας 16 ετών και άνω με μέση διάρκεια διαχρονικής παρακολούθησης 2 μήνες, η αποτελεσματικότητα αυτού του εμβολίου στην αποτροπή της συμπτωματικής COVID-19 κατά την 7η μέρα μετά τη δεύτερη δόση ή αργότερα, έφτασε στο 95% [16, 17]. Τα 9 από τα 10 σοβαρά περιστατικά που σημειώθηκαν στη διάρκεια της μελέτης ανήκαν στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Στους ενήλικες ηλικίας 65 ετών και άνω με συννοσηρότητες ή παχυσαρκία, η αποτελεσματικότητα ήταν 91%. Η αποτελεσματικότητα του εμβολίου μετά τη δεύτερη δόση ήταν επίσης υψηλή στους 1.983 εφήβους ηλικίας 12-15 ετών οι οποίοι δεν παρουσίαζαν ενδείξεις προηγηθείσας λοίμωξης, με 0 και 16 συμπτωματικά περιστατικά στους λήπτες του εμβολίου και στους λήπτες του εικονικού φαρμάκου, αντίστοιχα (αποτελεσματικότητα 100%) [13]. Σε 2.186 παιδιά ηλικίας 5-11 ετών τα οποία δεν παρουσίαζαν ενδείξεις προηγηθείσας λοίμωξης, η αποτελεσματικότητα της χαμηλότερης δόσης εμβολίου (2 δόσεις) ήταν 91%, με 3 περιστατικά στους 1.305 λήπτες του εμβολίου έναντι 16 περιστατικών στους 663 λήπτες του εικονικού φαρμάκου [14]. Στις μελέτες των εφήβων και των παιδιών δεν σημειώθηκαν σοβαρά περιστατικά ή νοσηλείες λόγω COVID-19.

Δεδομένα παρατήρησης από διάφορες χώρες συμφωνούν με τα ευρήματα των κλινικών μελετών σε παιδιά και εφήβους [2-5, 18-28]. Σε μία μελέτη από το Ισραήλ, η οποία βασίστηκε σε εθνικά δεδομένα επιτήρησης από 6.5 εκατομμύρια άτομα, το 72% των οποίων είχαν λάβει το BNT162b2, η υπολογιζόμενη αποτελεσματικότητα του εμβολίου 7 ημέρες μετά τη δεύτερη δόση ή αργότερα ήταν 92% για επιβεβαιωμένη λοίμωξη COVID-19, 97% για συμπτωματική COVID-19, 97% για σχετιζόμενη με COVID-19 νοσηλεία και 97% για σχετιζόμενο με COVID-19 θάνατο [3]. Σε μία μελέτη που συμπεριέλαβε 464 άτομα ηλικίας 12-18 ετών τα οποία νοσηλεύτηκαν στις ΗΠΑ το καλοκαίρι του 2021, η αποτελεσματικότητα του εμβολίου ενάντια στη σχετιζόμενη με COVID-19 νοσηλεία άγγιξε το 93% [28]. Το εμβόλιο φαίνεται ότι είναι αποτελεσματικό και ενάντια σε νέα στελέχη του SARS–CoV-2 που άρχισαν να εξαπλώνονται μετά την αρχική κλινική μελέτη Σε μία μελέτη από το Ηνωμένο Βασίλειο, η υπολογιζόμενη αποτελεσματικότητα ενάντια στη συμπτωματική λοίμωξη από το στέλεχος Δέλτα (B.1.617.2) ήταν 88% συγκριτικά με 94% για το στέλεχος Άλφα [29]. Ωστόσο, αδημοσίευτα δεδομένα από το Ισραήλ αναφέρουν ότι η ανάδυση του Δέλτα ως του κυρίαρχου στελέχους στη χώρα συσχετίστηκε πρόσκαιρα με χαμηλότερα ποσοστά αποτελεσματικότητας (64%) ενάντια στη συμπτωματική λοίμωξη. Η αποτελεσματικότητα ενάντια στη νοσηλεία παρέμεινε πολύ υψηλή [142].

Η αποτελεσματικότητα του εμβολίου φθίνει με την πάροδο του χρόνου. Στη διαχρονική παρακολούθηση μίας κλινικής μελέτης φάσης ΙΙΙ, η αποτελεσματικότητα του εμβολίου ενάντια στη συμπτωματική νόσο παρέμεινε υψηλή για 6 μήνες, αλλά ελαττώθηκε ελαφρώς από 96% το πρώτο 2μηνο, στο 90% μεταξύ 2 και 4 μηνών και στο 84% μεταξύ 4 και 6 μηνών [30]. Από τις 30 σοβαρές λοιμώξεις, μόνο μία αφορούσε εμβολιασμένο άτομο.

Ασφάλεια και Ανεπιθύμητες Ενέργειες – Οι τοπικές και συστηματικές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι σχετικά συχνές, ιδίως μετά τη δεύτερη δόση. Οι περισσότερες είναι μικρής ή μέτριας βαρύτητας (δηλαδή, δεν δυσχεραίνουν τις καθημερινές δραστηριότητες) και εκδηλώνονται τις πρώτες δύο ημέρες μετά τον εμβολιασμό [6,8,16]. Από τα 1.6 εκατομμύρια λήπτες εμβολίου (ηλικίας 16 ετών και άνω) στις ΗΠΑ που ανταποκρίθηκαν στις προσπάθειες συλλογής δεδομένων, αντίδραση στο σημείο της έγχυσης (κυρίως πόνος, αλλά και ερυθρότητα, οίδημα και κνησμός) ανέφεραν περίπου το 65% μετά από κάθε δόση· καταβολή, κεφαλαλγία και μυαλγίες ανέφεραν το 29%, 25% και 17%, μετά από την πρώτη δόση και το 48%, 40% και 37% μετά τη δεύτερη δόση, αντίστοιχα [6]. Μετά τη δεύτερη δόση, πυρετός, ρίγος και αρθραλγίες εκδηλώθηκαν περίπου στο 20% των εμβολιασμένων. Οι περισσότερες αντιδράσεις εκδηλώθηκαν την πρώτη ημέρα του εμβολιασμού. Οι αντιδράσεις αυτές ήταν επίσης συχνές σε έφηβους ηλικίας 12-15 ετών μετά τη δεύτερη δόση (καταβολή, κεφαλαλγία, ρίγος, και μυαλγίες σε ποσοστά 66%, 65%, 42% και 32%, αντίστοιχα) [13]. Οι συστηματικές αντιδράσεις στα παιδιά ηλικίας 5-11 ετών ήταν κάπως σπανιότερες και ηπιότερες [14]. Τοπικές και συστηματικές αντιδράσεις παρατηρούνται σπανιότερα σε λήπτες ηλικίας 65 ετών και άνω αλλά και πάλι είναι σχετικά συχνές.

Δύο άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες που δεν εντοπίστηκαν στις αρχικές κλινικές μελέτες είναι η μυοκαρδίτιδα και η περικαρδίτιδα. Αυτές εκδηλώνονται κυρίως σε άρρενες εφήβους και νέους ενήλικες, μετά τη χορήγηση mRNA εμβολίων κατά της COVID-19 (BNT162b2 [Pfizer] και mRNA-1273 [Moderna]). Δεν έχει αναφερθεί κάτι αντίστοιχο για τα άλλα εμβόλια κατά της COVID-19. Σε μία ανασκόπηση του Συστήματος Αναφοράς Ανεπιθύμητων Ενεργειών Εμβολίων (Vaccine Adverse Event Reporting System, VAERS), ένα σύστημα παθητικής επιτήρησης στις ΗΠΑ στο οποίο μπορούν να υποβάλλουν αναφορές συμβαμάτων τόσο ασθενείς όσο και γιατροί, μέχρι τις 11 Ιουνίου 2021, είχαν αναφερθεί 267 περιστατικά μυοκαρδίτιδας/περικαρδίτιδας μετά την πρώτη δόση του mRNA εμβολίου, 827 περιστατικά μετά τη δεύτερη δόση, και 132 με αδιευκρίνιστο αριθμό δόσεων [32]. Η μέση ηλικία των περιστατικών μετά την πρώτη ή τη δεύτερη δόση ήταν 30 και 24 ετών, αντίστοιχα. Περίπου τα ¾ των περιστατικών ήταν άρρενες. Το υπολογιζόμενο ποσοστό μυοκαρδίτιδας/ περικαρδίτιδας στους άρρενες ηλικίας 12-29 ετών ήταν 41 περιστατικά ανά 1 εκατομμύριο μετά τη δεύτερη δόση του mRNA εμβολίου. Το υπολογιζόμενο ποσοστό στα θήλεα άτομα του ίδιου ηλικιακού εύρους ήταν 4.2 περιστατικά ανά 1 εκατομμύριο δόσεις και στα άρρενα άτομα ηλικίας 30 ετών ήταν 2.4 περιστατικά ανά 1 εκατομμύριο δόσεις. Τα περισσότερα από τα αναφερόμενα περιστατικά ήταν ήπια. Κατά κανόνα το φαινόμενο εκδηλώνεται εντός μίας εβδομάδας από τον εμβολιασμό, συνήθως μετά τη δεύτερη δόση. Οι περισσότεροι ασθενείς που προσήλθαν για περίθαλψη ανταποκρίθηκαν ικανοποιητικά στη φαρμακευτική αγωγή με ταχεία ύφεση των συμπτωμάτων. Το ενδεχόμενο της μυοκαρδίτιδας θα πρέπει να πιθανολογείται σε έφηβους και νέους ενήλικες που εμφανίζουν πόνο στον θώρακα, δύσπνοια και αίσθημα παλμών μετά τη λήψη του mRNA εμβολίου. Θα πρέπει επίσης να εξετάζεται το ενδεχόμενο της μυοκαρδίτιδας από άλλες αιτίες (περιλαμβανομένης της COVIV-19). Παρά τις ανωτέρω αναφορές, δεδομένης της σπανιότητας και του ήπιου χαρακτήρα των περιστατικών, τα οφέλη του εμβολιασμού υπερτερούν αυτού του πιθανού κινδύνου [32].

Αναφυλαξία μετά τον εμβολιασμό έχει αναφερθεί με συχνότητα περίπου 5 περιστατικά ανά 1 εκατομμύριο δόσεις. Το 80% των περιστατικών αναφυλαξίας αφορούσαν άτομα με ατομικό αναμνηστικό αλλεργικών αντιδράσεων, και το 90% εκδηλώθηκαν εντός 30 λεπτών από την εμβολιασμό [7]. Άλλες αναφερόμενες αλλεργικές αντιδράσεις ήταν ο κνησμός, το εξάνθημα, η φαγούρα στον φάρυγγα και στον λάρυγγα καθώς και ήπια συμπτώματα από το αναπνευστικό σύστημα [31].

Εικόνα 1

[1] Emergency Use Authorization (EUA) of the Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine to Prevent Coronavirus. Fact sheet for healthcare providers administering vaccine. https://www.fda.gov/media/144413/download (τελευταία επίσκεψη 21 Οκτωβρίου 2021).[2] Thompson MG, Stenehjem E, Grannis S, et al. Effectiveness of Covid-19 Vaccines in Ambulatory and Inpatient Care Settings. N Engl J Med 2021; 385:1355. 2[3] Haas EJ, Angulo FJ, McLaughlin JM, et al. Impact and effectiveness of mRNA BNT162b2 vaccine against SARS-CoV-2 infections and COVID-19 cases, hospitalisations, and deaths following a nationwide vaccination campaign in Israel: an observational study using national surveillance data. Lancet 2021; 397:1819. [4] Vasileiou E, Simpson CR, Shi T, et al. Interim findings from first-dose mass COVID-19 vaccination roll-out and COVID-19 hospital admissions in Scotland: a national prospective cohort study. Lancet 2021; 397:1646. [5] Dagan N, Barda N, Kepten E, et al. BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine in a Nationwide Mass Vaccination Setting. N Engl J Med 2021; 384:1412. [6] Chapin-Bardales J, Gee J, Myers T. Reactogenicity Following Receipt of mRNA-Based COVID-19 Vaccines. JAMA 2021; 325:2201. [7] Shimabukuro T. COVID-19 vaccine safety update, Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) meeting, January 27, 2021. https://www.cdc.gov/vaccines/acip/meetings/downloads/slides-2021-01/06-COVID-Shimabukuro.pdf (τελευταία επίσκεψη 28 Ιανουαρίου 2021). [8] Gee J, Marquez P, Su J, et al. First Month of COVID-19 Vaccine Safety Monitoring - United States, December 14, 2020-January 13, 2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2021; 70:283. [9] United Kingdom Medicines and Healthcare products Regulatory Agency. UK medicines regulator gives approval for first UK COVID-19 vaccine. https://www.gov.uk/government/news/uk-medicines-regulator-gives-approval-for-first-uk-covid-19-vaccine (τελευταία επίσκεψη 02 Δεκεμβρίου 2020). [10] Canada. Pfizer-BioNTech COVID-19 vaccine: Authorization information. https://www.canada.ca/en/health-canada/services/drugs-health-products/covid19-industry/drugs-vaccines-treatments/vaccines/pfizer-biontech/authorization.html (τελευταία επίσκεψη 09 Δεκεμβρίου 2020). [11] European Medicines Agency. EMA recommends first COVID-19 vaccine for authorisation in the EU. https://www.ema.europa.eu/en/news/ema-recommends-first-covid-19-vaccine-authorisation-eu (τελευταία επίσκεψη 04 Ιανουαρίου 2021).[12] Walsh EE, Frenck RW Jr, Falsey AR, et al. Safety and Immunogenicity of Two RNA-Based Covid-19 Vaccine Candidates. N Engl J Med 2020; 383:2439.[13] Frenck RW Jr, Klein NP, Kitchin N, et al. Safety, Immunogenicity, and Efficacy of the BNT162b2 Covid-19 Vaccine in Adolescents. N Engl J Med 2021; 385:239. [14] US FDA. Emergency Use Authorization (EUA) of the Pfizer-BioNTech COVID-19 vaccine to prevent coronavirus disease 2019 (COVID-19) for 5 through 11 years of age. https://www.fda.gov/media/153714/download (τελευταία επίσκεψη 02 Νοεμβρίου 2021). 14[15] Levin EG, Lustig Y, Cohen C, et al. Waning Immune Humoral Response to BNT162b2 Covid-19 Vaccine over 6 Months. N Engl J Med 2021. [16] FDA Briefing Document. Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine. Vaccines and Related Biological Products Advisory Committee Meeting. December 10, 2020 https://www.fda.gov/media/144245/download (Accessed on December 09, 2020). [17] Polack FP, Thomas SJ, Kitchin N, et al. Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine. N Engl J Med 2020; 383:2603. [18] Hall VJ, Foulkes S, Saei A, et al. COVID-19 vaccine coverage in health-care workers in England and effectiveness of BNT162b2 mRNA vaccine against infection (SIREN): a prospective, multicentre, cohort study. Lancet 2021; 397:1725. [19] Amit S, Regev-Yochay G, Afek A, et al. Early rate reductions of SARS-CoV-2 infection and COVID-19 in BNT162b2 vaccine recipients. Lancet 2021; 397:875. [20] Rinott E, Youngster I, Lewis YE. Reduction in COVID-19 Patients Requiring Mechanical Ventilation Following Implementation of a National COVID-19 Vaccination Program - Israel, December 2020-February 2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2021; 70:326. [21] Britton A, Jacobs Slifka KM, Edens C, et al. Effectiveness of the Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine Among Residents of Two Skilled Nursing Facilities Experiencing COVID-19 Outbreaks - Connecticut, December 2020-February 2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2021; 70:396. [22] Benenson S, Oster Y, Cohen MJ, Nir-Paz R. BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine Effectiveness among Health Care Workers. N Engl J Med 2021; 384:1775. [23] Tenforde MW, Olson SM, Self WH, et al. Effectiveness of Pfizer-BioNTech and Moderna Vaccines Against COVID-19 Among Hospitalized Adults Aged ≥65 Years - United States, January-March 2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2021; 70:674. [24] Butt AA, Omer SB, Yan P, et al. SARS-CoV-2 Vaccine Effectiveness in a High-Risk National Population in a Real-World Setting. Ann Intern Med 2021; 174:1404. [25] Chodick G, Tene L, Patalon T, et al. Assessment of Effectiveness of 1 Dose of BNT162b2 Vaccine for SARS-CoV-2 Infection 13 to 24 Days After Immunization. JAMA Netw Open 2021; 4:e2115985. [26] Chung H, He S, Nasreen S, et al. Effectiveness of BNT162b2 and mRNA-1273 covid-19 vaccines against symptomatic SARS-CoV-2 infection and severe covid-19 outcomes in Ontario, Canada: test negative design study. BMJ 2021; 374:n1943. [27] Reis BY, Barda N, Leshchinsky M, et al. Effectiveness of BNT162b2 Vaccine against Delta Variant in Adolescents. N Engl J Med 2021. [28] Olson SM, Newhams MM, Halasa NB, et al. Effectiveness of Pfizer-BioNTech mRNA Vaccination Against COVID-19 Hospitalization Among Persons Aged 12-18 Years - United States, June-September 2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2021; 70:1483. [29] Lopez Bernal J, Andrews N, Gower C, et al. Effectiveness of Covid-19 Vaccines against the B.1.617.2 (Delta) Variant. N Engl J Med 2021; 385:585.[30] Thomas SJ, Moreira ED Jr, Kitchin N, et al. Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine through 6 Months. N Engl J Med 2021.[31] CDC COVID-19 Response Team, Food and Drug Administration. Allergic Reactions Including Anaphylaxis After Receipt of the First Dose of Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine - United States, December 14-23, 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2021; 70:46.[32] Gargano JW, Wallace M, Hadler SC, et al. Use of mRNA COVID-19 Vaccine After Reports of Myocarditis Among Vaccine Recipients: Update from the Advisory Committee on Immunization Practices - United States, June 2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2021; 70:977. [33] Wall EC, Wu M, Harvey R, et al. Neutralising antibody activity against SARS-CoV-2 VOCs B.1.617.2 and B.1.351 by BNT162b2 vaccination. Lancet 2021; 397:2331.[34] Planas D, Veyer D, Baidaliuk A, et al. Reduced sensitivity of SARS-CoV-2 variant Delta to antibody neutralization. Nature 2021; 596:276.[35] Edara VV, Pinsky BA, Suthar MS, et al. Infection and Vaccine-Induced Neutralizing-Antibody Responses to the SARS-CoV-2 B.1.617 Variants. N Engl J Med 2021; 385:664.

Εμβολιασμός κατά της COVID-19 σε Παιδιά Ηλικίας 5 Ετών και Άνω

- Νοέμβριος 2021 -

Τον Οκτώβριο του 2021, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) χορήγησε άδεια χρήσης έκτακτης ανάγκης του εμβολίου BNT162b2 (Pfizer) σε άτομα ηλικίας 5-11 ετών βάσει δεδομένων από τυχαιοποιημένες μελέτες σε περισσότερα από 2.000 παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας, οι οποίες κατέδειξαν ότι η αποτελεσματικότητα του εν λόγω εμβολίου κατά της συμπτωματικής COVID-19 ισούται με 91%, ενώ η ανοσογονικότητα του είναι παρόμοια με εκείνη των εφήβων και των νέων ενηλίκων [1].

Στις μελέτες αυτές δεν σημειώθηκαν περιστατικά σχετιζόμενης με το εμβόλιο μυοκαρδίτιδας. Αν και ο ακριβής κίνδυνος για εμφάνισης μυοκαρδίτιδας παραμένει άγνωστος, αναμένεται να είναι χαμηλότερος από τον κίνδυνο που διατρέχουν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να γνωρίζουν ότι η δόση και το σκεύασμα που χρησιμοποιείται στα παιδιά είναι διαφορετικό από εκείνο που χρησιμοποιείται σε έφηβους και ενήλικες.

[1] US FDA. Emergency Use Authorization (EUA) of the Pfizer-BioNTech COVID-19 vaccine to prevent coronavirus disease 2019 (COVID-19) for 5 through 11 years of age. https://www.fda.gov/media/153714/download (τελευταία επίσκεψη 2 Νοεμβρίου 2021).

Τα Μετά-COVID-19 Συμπτώματα δεν Επηρεάζονται από τον Εμβολιασμό

- Οκτώβριος 2021 -

Μερικοί ασθενείς με επίμονα συμπτώματα μετά από COVID-19 ανησυχούν ότι ο εμβολιασμός μπορεί να τα επιδεινώσει.

Σύμφωνα με μία πρόσφατη μελέτη που συμπεριέλαβε 163 ασθενείς με μεγάλο φορτίο μετά-COVID-19 συμπτωμάτων οκτώ μήνες μετά τη νόσηση, τα συμπτώματα των περισσότερων ασθενών είτε βελτιώθηκαν ή παρέμειναν αμετάβλητα έναν μήνα μετά τη χορήγηση είτε του BNT162b2 (Pfizer) ή του ChAdOx1 nCoV-19/AZD1222 (AstraZeneca) εμβολίου [1].

Ο εμβολιασμός των ασθενών που έχουν νοσήσει με COVID-19 εξακολουθεί να συνιστάται ανεξάρτητα από την παρουσία επίμονων συμπτωμάτων.

[1] Symptoms After COVID-19 Vaccination in Patients With Persistent Symptoms After Acute Infection: A Case Series. Arnold DT, Milne A, Samms E, Stadon L, Maskell NA, Hamilton FW. Ann Intern Med. 2021;174(9):1334. Epub 2021 May 25.

Τυχαιοποιημένη Μελέτη για τον Στόχο της Αρτηριακής Πίεσης στους Ηλικιωμένους Ενήλικες

- Οκτώβριος 2021 -

Οι ειδικοί συστήνουν εντατική μείωση της αρτηριακής πίεσης (ΑΠ) στους ηλικιωμένους υπερτασικούς, με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης SPRINT.

Στη μελέτη Strategy of Blood Pressure Intervention in the Elderly Hypertensive Patients (STEP), περισσότεροι από 8.000 Κινέζοι ηλικίας 60-80 ετών τυχαιοποιήθηκαν είτε σε μία πιο εντατική (στόχος συστολικής ΑΠ < 130 mmHg) ή σε μία λιγότερο εντατική (στόχος συστολικής ΑΠ <150 mmHg) στρατηγική μείωσης της ΑΠ [1]. Εκείνοι που τυχαιοποιήθηκαν στην πιο εντατική μείωση της ΑΠ παρουσίασαν ελαφρώς χαμηλότερα ποσοστά αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων, οξέων στεφανιαίων συνδρόμων και καρδιακής ανεπάρκειας στη διάρκεια της 2ετούς διαχρονικής παρακολούθησης. Τα μείζονα δυσμενή συμβάματα ήταν παρόμοια και στις δύο ομάδες.

Τα ευρήματα της μελέτης STEP συνάδουν σε μεγάλο βαθμό με εκείνα της μελέτης SPRINT και τάσσονται υπέρ της σύστασης των ειδικών για εντατική μείωση της (ΑΠ) στους ηλικιωμένους υπερτασικούς.

[1] Trial of Intensive Blood-Pressure Control in Older Patients with Hypertension. Zhang W, Zhang S, Deng Y, Wu S, Ren J, Sun G, Yang J, Jiang Y, Xu X, Wang TD, Chen Y, Li Y, Yao L, Li D, Wang L, Shen X, Yin X, Liu W, Zhou X, Zhu B, Guo Z, Liu H, Chen X, Feng Y, Tian G, Gao X, Kario K, Cai J, STEP Study Group. N Engl J Med. 2021;385(14):1268. Epub 2021 Aug 30.

Κίνδυνος Αιμορραγίας του Πεπτικού Συστήματος με τα Άμεσα δρώντα από του Στόματος Αντιπηκτικά (DOACs)

- Οκτώβριος 2021 -

Σε γενικές γραμμές τα DOACs προτιμώνται έναντι τις ασενοκουμαρόλης στα άτομα με μη βαλβιδική κολπική μαρμαρυγή ή φλεβική θρομβοεμβολή.

Μία νέα μελέτη εξέτασε τον κίνδυνο αιμορραγίας του πεπτικού συστήματος σε 5.000 άτομα υπό αγωγή με απιξαμπάνη, ριβαροξαμπάνη ή δαμπιγκατράνη [1]. Υψηλότερα ποσοστά αιμορραγίας του πεπτικού συστήματος παρατηρήθηκαν στα άτομα υπό αγωγή με ριβαροξαμπάνη (3.2 ανά 100 άτομα-έτη) συγκριτικά με τους άλλους παράγοντες (2.5 για την απιξαμπάνη και 1.9 για τη δαμπιγκατράνη). Η μία δόση την ημέρα της ριβαροξαμπάνης και τα υψηλότερα μέγιστα επίπεδά της στο αίμα μπορεί να εξηγούν τα υψηλότερα ποσοστά αιμορραγίας.

Τα αποτελέσματα αυτά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν επιλέγεται ένα DOAC.

[1] Rivaroxaban Is Associated With Higher Rates of Gastrointestinal Bleeding Than Other Direct Oral Anticoagulants: A Nationwide Propensity Score-Weighted Study. Ingason AB, Hreinsson JP,Ágústsson AS, Lund SH, Rumba E, Pálsson DA, Reynisson IE, Guðmundsdóttir BR,Önundarson PT, Björnsson ES. Ann Intern Med. 2021;

Μυοκαρδίτιδα σε Αθλητές Αναρρωνύοντες από COVID-19

- Οκτώβριος 2021 -

Παρά τους αρχικούς προβληματισμούς για πιθανή μυοκαρδίτιδα σε εφήβους και νέους ενήλικες αθλητές αναρρωνύοντες από COVID-19, πρόσφατες μελέτες κατέδειξαν ότι ο κίνδυνος καρδιακής βλάβης είναι χαμηλός.

Σε μία προοπτική πολυκεντρική μελέτη κοόρτης που συμπεριέλαβε 3.018 αθλητές κολλεγίων των ΗΠΑ που είχαν διαγνωστεί με COVID-19 και υποβλήθηκαν σε καρδιολογική εκτίμηση, πιθανή καρδιακή βλάβη διαπιστώθηκε στους 21 (0.7 %), περιλαμβανομένων 15 από τα 119 άτομα που υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία καρδιάς (CMR) με βάσει τα ευρήματα των αρχικών εξετάσεων (ηλεκτροκαρδιογράφημα, τροπονίνη ή/και υπερηχοκαρδιογράφημα), και 6 από τα 198 άτομα που υποβλήθηκαν σε προσυμπτωματικό έλεγχο με CMR [1]. Στη διάρκεια της διαχρονικής παρακολούθησης σημειώθηκε μόνο ένα αρνητικό καρδιακό σύμβαμα, που πιθανότατα ήταν άσχετο με την COVID-19.

Τα ευρήματα αυτά μπορεί να μην είναι αντιπροσωπευτικά της συχνότητας της μυοκαρδίτιδας μετά από λοίμωξη με μεταλλαγμένα στελέχη του ιού SARS-CoV-2 (π.χ. το στέλεχος δέλτα). Ωστόσο, τάσσονται υπέρ της τρέχουσας προσέγγισης στην καρδιολογική εκτίμηση και στην επιστροφή αυτού του πληθυσμού στους αγωνιστικούς χώρους.

[1] ARS-CoV-2 Cardiac Involvement in Young Competitive Athletes. Moulson N, Petek BJ, Drezner JA, Harmon KG, Kliethermes SA, Patel MR, Baggish AL, Outcomes Registry for Cardiac Conditions in Athletes Investigators. Circulation. 2021;144(4):256. Epub 2021 Apr 17.

Επίδραση του Υποκατάστατου Αλατιού στα Καρδιαγγειακά Συμβάματα και στην Καρδιαγγειακή Θνησιμότητα

- Σεπτέμβριος 2021 -

Σύμφωνα με αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα, ο περιορισμός του αλατιού της διατροφής μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση. Όμως οι μελέτες που έχουν εκτιμήσει άμεσα τις επιδράσεις που ασκεί ο περιορισμός του αλατιού στις μακροχρόνιες καρδιαγγειακές εκβάσεις και στην καρδιαγγειακή θνησιμότητα είναι λίγες.

Στην πρόσφατη μελέτη Salt Substitute and Stroke (SSaSS), που τυχαιοποίησε περισσότερους από 20.000 ηλικιωμένους με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο στην κατ’ οίκον χρήση ενός εμπλουτισμένου με κάλιο υποκατάστατου αλατιού ή στη συνέχιση της χρήσης του κανονικού αλατιού, εκείνοι που χρησιμοποίησαν το υποκατάστατο παρουσίασαν μικρότερο κίνδυνο για αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο καθώς και μικρότερη ολική θνησιμότητα στη διάρκεια της 5ετούς διαχρονικής παρακολούθησης [1].

Τα ευρήματα αυτά τάσσονται υπέρ των ισχυουσών συστάσεων για ελάττωση της πρόσληψης αλατιού.

[1] Effect of Salt Substitution on Cardiovascular Events and Death. Neal B, Wu Y, Feng X, Zhang R, Zhang Y, Shi J, Zhang J, Tian M, Huang L, Li Z, Yu Y, Zhao Y, Zhou B, Sun J, Liu Y, Yin X, Hao Z, Yu J, Li KC, Zhang X, Duan P, Wang F, Ma B, Shi W, Di Tanna GL, Stepien S, Shan S, Pearson SA, Li N, Yan LL, Labarthe D, Elliott P. N Engl J Med. 2021;385(12):1067. Epub 2021 Aug 29.

Το Στέλεχος Δέλτα Σχετίζεται με Αυξημένες Νοσηλείες για COVID-19 στα Παιδιά

- Σεπτέμβριος 2021 -

Με την επικράτηση του στελέχους Δέλτα (B.1.617.2) του SARS-CoV-2 στις ΗΠΑ, ο αριθμός των μηνιαίων νοσηλειών για COVID-19 και τα εβδομαδιαία ποσοστά νοσηλειών για COVID-19 στα άτομα ηλικίας <18 ετών έχει αυξηθεί [1,2].

Το κατά πόσο το στέλεχος Δέλτα προκαλεί σοβαρότερη νόσο στα παιδιά, παραμένει αδιευκρίνιστο. Ωστόσο, παρόμοια ποσοστά νοσηλευόμενων παιδιών χρειάζονται εντατική θεραπεία (περίπου 20%) και επεμβατικό μηχανικό αερισμό (περίπου 3%) πριν και μετά την ανάδυση του στελέχους Δέλτα. Τα παιδιατρικά ποσοστά νοσηλείας για COVID-19 είναι χαμηλότερα στις Πολιτείες με υψηλότερα ποσοστά εμβολιασμού κατά του SARS-CoV-2 και στους πλήρως εμβολιασμένους συγκριτικά με τους μη εμβολιασμένους έφηβους.

Ο εμβολιασμός των εφήβων και των ενηλίκων έχει κομβική σημασία για την αποτροπή της λοίμωξής από SARS-CoV-2 στα παιδιά που είναι πολύ μικρά για να εμβολιαστούν.

[1] Trends in COVID-19 Cases, Emergency Department Visits, and Hospital Admissions Among Children and Adolescents Aged 0-17 Years - United States, August 2020-August 2021. Siegel DA, Reses HE, Cool AJ, Shapiro CN, Hsu J, Boehmer TK, Cornwell CR, Gray EB, Henley SJ, Lochner K, Suthar AB, Lyons BC, Mattocks L, Hartnett K, Adjemian J, van Santen KL, Sheppard M, Soetebier KA, MAPW1, Logan P, Martin M, Idubor O, Natarajan P, Sircar K, Oyegun E, Dalton J, Perrine CG, Peacock G, Schweitzer B, Morris SB, Raizes E. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2021;70(36):1249. Epub 2021 Sep 10. [2] Hospitalizations Associated with COVID-19 Among Children and Adolescents - COVID-NET, 14 States, March 1, 2020-August 14, 2021. Delahoy MJ, Ujamaa D, Whitaker M, O'Halloran A, Anglin O, Burns E, Cummings C, Holstein R, Kambhampati AK, Milucky J, Patel K, Pham H, Taylor CA, Chai SJ, Reingold A, Alden NB, Kawasaki B, Meek J, Yousey-Hindes K, Anderson EJ, Openo KP, Teno K, Weigel A, Kim S, Leegwater L, Bye E, Como-Sabetti K, Ropp S, Rudin D, Muse A, Spina N, Bennett NM, Popham K, Billing LM, Shiltz E, Sutton M, Thomas A, Schaffner W, Talbot HK, Crossland MT, McCaffrey K, Hall AJ, Fry AM, McMorrow M, Reed C, Garg S, Havers FP, COVID-NET Surveillance Team, COVID-NET Surveillance Team. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2021;70(36):1255. Epub 2021 Sep 10.

Παιδική Παχυσαρκία κατά τη Διάρκεια της Πανδημίας COVID-19

- Σεπτέμβριος 2021 -

Σε μία αναδρομική μελέτη κοόρτης που συμπεριέλαβε περισσότερα από 190.000 παιδιά τα οποία είχαν τουλάχιστον μία μέτρηση του δείκτη μάζας σώματος πριν και κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους της πανδημίας, οι δείκτες παχυσαρκίας αυξήθηκαν συγκριτικά με τα προ πανδημίας επίπεδα σε όλες τις ηλικιακές ομάδες.

Η αύξηση ανά ηλικιακή ομάδα ήταν 19% έως 26% στις ηλικίες 5 έως 11 ετών, 19% έως 23% στις ηλικίες 12 έως 15 ετών και 18% έως 20% στις ηλικίες 16 έως 17 ετών [1].

Άλλες μελέτες αναφέρουν ότι η πανδημία προκάλεσε επίταση των παραγόντων κινδύνου, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης σωματικής δραστηριότητας, του αυξημένου χρόνου επί οθόνης και της πρόσβασης σε ανθυγιεινές τροφές. Επίσης, οι μελέτες διαπίστωσαν επίταση των προϋπαρχουσών διαφορών στους δείκτες παχυσαρκίας μεταξύ φυλετικών/εθνοτικών και εισοδηματικών ομάδων [2,3].

[1] Changes in Body Mass Index Among Children and Adolescents During the COVID-19 Pandemic. Woolford SJ, Sidell M, Li X, Else V, Young DR, Resnicow K, Koebnick C. JAMA. 2021.[2] COVID-19 and Changes in Child Obesity. Jenssen BP, Kelly MK, Powell M, Bouchelle Z, Mayne SL, Fiks AG. Pediatrics. 2021;147(5) Epub 2021 Mar 2.[3] Reducing risk of childhood obesity in the wake of covid-19. Chung A, Tully L, Czernin S, Thompson R, Mansoor A, Gortmaker SL. BMJ. 2021;374:n1716. Epub 2021 Aug 10.

Ο Εμβολιασμός κατά της COVID-19 Δεν Αυξάνει τον Κίνδυνο Αυτόματων Αποβολών

- Σεπτέμβριος 2021 -

Τα αποδεικτικά στοιχεία για την ασφάλεια του εμβολιασμού κατά της COVID-19 στην κύηση πληθαίνουν διαρκώς.

Σε μία μελέτη που συμπεριέλαβε σχεδόν 2.500 κυήσεις, ο τυποποιημένος ως προς την ηλικία αθροιστικός κίνδυνος αυτόματης αποβολής ήταν 12.8% στις γυναίκες που έλαβαν το mRNA εμβόλιο κατά της COVID-19 προ της σύλληψης ή πριν την 20η εβδομάδα κύησης. Ο κίνδυνος αυτός είναι όμοιος με το αναμενόμενο ποσοστό αυτόματων αποβολών στον γενικό μαιευτικό πληθυσμό [1].

Σε μία άλλη μελέτη που συμπεριέλαβε περισσότερες από 105.000 κυήσεις, οι γυναίκες που βίωσαν αυτόματη αποβολή είχαν παρόμοια ποσοστά έκθεσης στο εμβόλιο κατά τις COVID-19 με εκείνες που δεν βίωσαν αυτόματη αποβολή [2]. Τα αποτελέσματα ήταν όμοια για το εμβόλιο mRNA-1273 (Moderna) και το εμβόλιο BNT162b2 (Pfizer). Οι κίνδυνοι που ενέχει το εμβόλιο Ad26.COV2.S (Janssen/Johnson & Johnson) δεν κατέστη εφικτό να εκτιμηθούν λόγω του μικρού αριθμού εμβολιαζόμενων.

Με βάση τα ανωτέρω ευρήματα, συνιστάται εμβολιασμός κατά της COVID-19 σε όλες τις έγκυες. Το όφελος μπορεί να είναι μεγαλύτερο στις γυναίκες με υψηλότερο κίνδυνο έκθεσης στον SARS-CoV-2 ή υψηλότερο κίνδυνο να παρουσιάσουν σοβαρή νόσο αν μολυνθούν (π.χ. εκείνες με παχυσαρκία, διαβήτη ή υπέρταση).

[1] Receipt of mRNA Covid-19 Vaccines and Risk of Spontaneous Abortion. Zauche LH, Wallace B, Smoots AN, Olson CK, Oduyebo T, Kim SY, Petersen EE, Ju J, Beauregard J, Wilcox AJ, Rose CE, Meaney-Delman DM, Ellington SR, CDC v-safe Covid-19 Pregnancy Registry Team. N Engl J Med. 2021.[2] Spontaneous Abortion Following COVID-19 Vaccination During Pregnancy. Kharbanda EO, Haapala J, DeSilva M, Vazquez-Benitez G, Vesco KK, Naleway AL, Lipkind HS. JAMA. 2021.

Τελικά Αποτελέσματα της Μελέτης SPRINT

- Ιούνιος 2021 -

Η μελέτη SPRINT (Systolic Blood Pressure Intervention Trial) ήταν μία τυχαιοποιημένη μελέτη – ορόσημο που σύγκρινε την εντατική μείωση της αρτηριακής πίεσης (ΑΠ) έναντι της συμβατικής μείωσης σε άτομα υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου.

Η αρχική μελέτη δημοσιεύτηκε το 2015, αλλά η συλλογή επιπρόσθετων δεδομένων από τη διαχρονική παρακολούθησε οδήγησε στη δημοσίευση των τελικών αποτελεσμάτων της μελέτης SPRINT [1]. Σε συμφωνία με τα αρχικά ευρήματα, η εντατική μείωση της ΑΠ οδήγησε σε χαμηλότερα ποσοστά μειζόνων καρδιαγγειακών συμβαμάτων και χαμηλότερη θνησιμότητα συγκριτικά με τη συμβατική μείωση.

Οι ειδικοί εξακολουθούν να συνιστούν εντατική μείωση της ΑΠ στα άτομα υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου.

[1] Final Report of a Trial of Intensive versus Standard Blood-Pressure Control. SPRINT Research Group, Lewis CE, Fine LJ, Beddhu S, Cheung AK, Cushman WC, Cutler JA, Evans GW, Johnson KC, Kitzman DW, Oparil S, Rahman M, Reboussin DM, Rocco MV, Sink KM, Snyder JK, Whelton PK, Williamson JD, Wright JT Jr, Ambrosius WT. N Engl J Med. 2021;384(20):1921.

Η Κλινδαμυκίνη Δεν Συνιστάται Πλέον ως Εναλλακτική Επιλογή στην Προφύλαξη κατά της Ενδοκαρδίτιδας

- Ιούνιος 2021 -

Τον Μάιο του 2021, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (American Heart Association) επικαιροποίησε τις κατευθυντήριες οδηγίες του 2007 για τη χημειοπροφύλαξη κατά της στρεπτοκοκκικής λοιμώδους ενδοκαρδίτιδας σε ασθενείς με σχετικούς παράγοντες κινδύνου που υποβάλλονται σε οδοντιατρικές πράξεις [1].

Στους ασθενείς αυτούς η προτιμώμενη από του στόματος ουσία είναι η αμοξυκιλλίνη. Οι εναλλακτικές επιλογές για όσους είναι αλλεργικοί στην αμοξυκιλλίνη περιλαμβάνουν την αζιθρομυκίνη, την κλαριθρομυκίνη και τη δοξυκυκλίνη.

Η κλινδαμυκίνη δεν συνιστάται πλέον ως εναλλακτική επιλογή επειδή σχετίζεται με πιο συχνές και σοβαρές παρενέργειες (κυρίως λοίμωξη από Clostridium difficile) συγκριτικά με τις άλλες ουσίες.

[1] Prevention of Viridans Group Streptococcal Infective Endocarditis: A Scientific Statement From the American Heart Association. Wilson WR, Gewitz M, Lockhart PB, Bolger AF, DeSimone DC, Kazi DS, Couper DJ, Beaton A, Kilmartin C, Miro JM, Sable C, Jackson MA, Baddour LM, American Heart Association Young Hearts Rheumatic Fever, Endocarditis and Kawasaki Disease Committee of the Council on Lifelong Congenital Heart Disease and Heart Health in the Young; Council on Cardiovascular and Stroke Nursing; and the Council on Quality of Care and Outcomes Research. Circulation. 2021;143(20):e963. Epub 2021 Apr 15.

Διαχείριση της Θερμοκρασίας μετά από Καρδιακή Ανακοπή

- Ιούνιος 2021 -

Η βέλτιστη θερμοκρασία για τους ασθενείς στους οποίους ενδείκνυται στοχευμένη διαχείριση της θερμοκρασίας μετά από αιφνίδια καρδιακή ανακοπή κυμαίνεται μεταξύ 33ο C (υποθερμία) και ≤ 37.7ο C (νορμοθερμία).

Μία πρόσφατη τυχαιοποιημένη μελέτη που σύγκρινε τη στοχευμένη υποθερμία με τη νορμοθερμία σε 1.900 ασθενείς μετά από αναζωογόνηση από αιφνίδια καρδιακή ανακοπή, δεν διαπίστωσε καμία διαφορά στην επιβίωση (50% έναντι 48%) ή στις λειτουργικές εκβάσεις, μετά από 6 μήνες [1].

Δεδομένου ότι η αρχική εγκεφαλική βλάβη σε πολλούς ασθενείς αυτής της μελέτης ήταν μάλλον ήπια, οι ειδικοί εξακολουθούν να συνιστούν τη στοχευμένη νορμοθερμία για τους ασθενείς με ήπια εγκεφαλική βλάβη και τη στοχευμένη υποθερμία για τα περισσότερα περιστατικά με σοβαρή εγκεφαλική βλάβη.

[1] Hypothermia versus Normothermia after Out-of-Hospital Cardiac Arrest. Dankiewicz J, Cronberg T, Lilja G, Jakobsen JC, Levin H, Ullén S, Rylander C, Wise MP, Oddo M, Cariou A, Bělohlávek J, Hovdenes J, Saxena M, Kirkegaard H, Young PJ, Pelosi P, Storm C, Taccone FS, Joannidis M, Callaway C, Eastwood GM, Morgan MPG, Nordberg P, Erlinge D, Nichol AD, Chew MS, Hollenberg J, Thomas M, Bewley J, Sweet K, Grejs AM, Christensen S, Haenggi M, Levis A, Lundin A, Düring J, Schmidbauer S, Keeble TR, Karamasis GV, Schrag C, Faessler E, Smid O, Otáhal M, Maggiorini M, Wendel Garcia PD, Jaubert P, Cole JM, Solar M, Borgquist O, Leithner C, Abed-Maillard S, Navarra L, Annborn M, Undén J, Brunetti I, Awad A, McGuigan P, Bjørkholt Olsen R, Cassina T, Vignon P, Langeland H, Lange T, Friberg H, Nielsen N, TTM2 Trial Investigators. N Engl J Med. 2021;384(24):2283.

Καρδιακή Αποκατάσταση για Ηλικιωμένους με Ευπάθεια μετά από Νοσηλεία για Καρδιακή Ανεπάρκεια

- Μάιος 2021 -

Η καρδιακή αποκατάσταση βελτιώνει τη λειτουργική ικανότητα των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια, αν και οι επιδράσεις της στους ηλικιωμένους ή ευπαθείς ασθενείς δεν έχουν περιγραφεί επαρκώς.

Στη μελέτη REHAB-HF, σχεδόν 350 ηλικιωμένοι ασθενείς (ηλικίας > 60 ετών) με ευπάθεια (frailty) και πρόσφατη νοσηλεία για καρδιακή ανεπάρκεια, τυχαιοποιήθηκαν σε ένα προσαρμοσμένο πρόγραμμα καρδιακής αποκατάστασης ή στη συνήθη φροντίδα [1]. Μετά από τρεις μήνες, η ομάδα της καρδιακής αποκατάστασης παρουσίασε υψηλότερα επίπεδα σωματικής λειτουργίας (όπως αυτή μετρήθηκε με το Short Physical Performance Battery score) συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου. Τα ποσοστά επανανοσηλείας ήταν παρόμοια στις δύο ομάδες.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η καρδιακή αποκατάσταση μετά από νοσηλεία για καρδιακή ανεπάρκεια μπορεί να προσφέρει όφελος στους ηλικιωμένους ασθενείς με μεγάλο φορτίο ευπάθειας.

[1] Physical Rehabilitation for Older Patients Hospitalized for Heart Failure. Kitzman DW, Whellan DJ, Duncan P, Pastva AM, Mentz RJ, Reeves GR, Nelson MB, Chen H, Upadhya B, Reed SD, Espeland MA, Hewston L, O'Connor CM. N Engl J Med. 2021;385(3):203. Epub 2021 May 16.

Αντισωματική Απάντηση στο SARS-CoV-2 mRNA εμβόλιο στους Λήπτες Μοσχεύματος Συμπαγούς Οργάνου

- Μάιος 2021 -

Οι λήπτες μοσχεύματος συμπαγούς οργάνου είναι κατάλληλοι για εμβολιασμό κατά της COVID-19 εκτός εάν αντενδείκνυται.

Ωστόσο, σύμφωνα με πρότερα δεδομένα, η ανοσολογική αντίδραση μετά την πρώτη δόση του mRNA εμβολίου είναι ηπιότερη σε αυτόν τον πληθυσμό συγκριτικά με τον γενικό πληθυσμό. Σε μία μελέτη παρακολούθησης (follow-up study) που εξέτασε την ανοσολογική αντίδραση μετά την χορήγηση και των δύο δόσεων του mRNA εμβολίου, οι ανοσολογικές αντιδράσεις βελτιώθηκαν μετά τη χορήγηση της δεύτερης δόσης συγκριτικά με την πρώτη, αλλά η συνολική αντίδραση ήταν αρκετά πιο εξασθενημένη συγκριτικά με εκείνη που παρατηρείται στα μη μεταμοσχευμένα άτομα [1]. Η πτωχή ανοσολογική αντίδραση συσχετίστηκε με τη χρήση αντιμεταβολιτών για ανοσοκαταστολή.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό των ληπτών μοσχεύματος συμπαγούς οργάνου μπορεί να εξακολουθούν να κινδυνεύουν από COVID-19 μετά τις δύο δόσεις του mRNA εμβολίου.

[1] Antibody Response to 2-Dose SARS-CoV-2 mRNA Vaccine Series in Solid Organ Transplant Recipients. Boyarsky BJ, Werbel WA, Avery RK, Tobian AAR, Massie AB, Segev DL, Garonzik-Wang JM. JAMA. 2021.

Ο Κίνδυνος για Επαγόμενη από Εμβόλιο Θρομβωτική Θρομβοπενία με Συγκεκριμένα Εμβόλια κατά της COVID-19

- Απρίλιος 2021 -

Στους λήπτες δύο εμβολίων κατά της COVID-19 (ChAdOx1 nCoV-19/AZD 1222 [AstraZeneca] και Ad26.COV2.S [Janssen/Johnson & Johnson]) παρατηρούνται εξαιρετικά σπάνια περιστατικά θρομβώσεων [1-5].

Οι περισσότερες αναφορές περιγράφουν λίγα τέτοια περιστατικά ανά δεκάδες εκατομμύρια εμβολιασμένα άτομα. Τα προσβεβλημένα άτομα παρουσιάζουν μία κατάσταση που μοιάζει με θρομβοπενία επαγόμενη από ηπαρίνη (heparin-induced thrombocytopenia, HIT) και ονομάζεται επαγόμενη από εμβόλιο θρομβωτική θρομβοπενία (vaccine-induced thrombotic thrombocytopenia, VITT). Το εν λόγω φαινόμενο οφείλεται σε αντισώματα κατά του αιμοπεταλιακού παράγοντα 4 (platelet factor 4, PF4), αλλά σε αντίθεση με τα αντισώματα που παράγονται στη HIT, τα οποία επάγονται από την ηπαρίνη, τα αντισώματα στη VITT είναι ανεξάρτητα από την ηπαρίνη. Η αντιμετώπιση συνίσταται στη θεραπευτική αντιπηξία με μη ηπαρινούχους παράγοντες και χορήγηση ενδοφλέβιας ανοσοσφαιρίνης σε υψηλή δόση. Τα συνηθισμένα σημεία των θρομβώσεων είναι οι φλεβώδεις κόλποι του εγκεφάλου, και η σπλαχνική φλέβα, αλλά έχουν επίσης παρατηρηθεί ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια και οξεία αρτηριακή απόφραξη των άκρων. Οι παράγοντες κινδύνου για VITT παραμένουν άγνωστοι.

Οι επιστημονικοί υγειονομικοί φορείς και άλλοι ειδικοί τονίζουν ότι τα οφέλη του εμβολιασμού υπερτερούν αυτού του σπάνιου κινδύνου.

[1] Thrombosis and Thrombocytopenia after ChAdOx1 nCoV-19 Vaccination. Schultz NH, Sørvoll IH, Michelsen AE, Munthe LA, Lund-Johansen F, Ahlen MT, Wiedmann M, Aamodt AH, Skattør TH, Tjønnfjord GE, Holme PA. N Engl J Med. 2021.[2] Thrombotic Thrombocytopenia after ChAdOx1 nCov-19 Vaccination. Greinacher A, Thiele T, Warkentin TE, Weisser K, Kyrle PA, Eichinger S. N Engl J Med. 2021.[3] Towards understanding ChAdOx1 nCov-19 vaccine-induced immune thrombotic thrombocytopenia (VITT). Greinacher, Selleng, Wesche, Handtke et al, preprint. https://www.researchsquare.com/article/rs-440461/v1 (Accessed on April 27, 2021).[4] Pathologic Antibodies to Platelet Factor 4 after ChAdOx1 nCoV-19 Vaccination. Scully M, Singh D, Lown R, Poles A, Solomon T, Levi M, Goldblatt D, Kotoucek P, Thomas W, Lester W. N Engl J Med. 2021;[5] Thrombotic Thrombocytopenia after Ad26.COV2.S Vaccination. Muir KL, Kallam A, Koepsell SA, Gundabolu K. N Engl J Med. 2021;384(20):1964. Epub 2021 Apr 14.

Η Ένταση της Αντιπηξίας σε Άτομα που Νοσηλεύονται για COVID-19

- Μάρτιος 2021 -

Οι θρομβοεμβολικές επιπλοκές της σοβαρής COVID-19 είναι συχνές στους νοσηλευόμενους ασθενείς, ιδίως εκείνους που νοσηλεύονται σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), αλλά η βέλτιστη μέθοδος προφύλαξης ενάντια στη φλεβική θρομβοεμβολή (ΦΘΕ) παραμένει αδιευκρίνιστη.

Περιορισμένα δεδομένα από τους πρώτους μήνες της πανδημίας τάσσονταν υπέρ της χορήγησης αντιπηκτικών σε υψηλή δόση. Εντούτοις, σύμφωνα με πρόσφατες τυχαιοποιημένες μελέτες (μία δημοσιευμένη και άλλες υπό δημοσίευση), τα αντιπηκτικά σε προφυλακτική δόση είναι εξίσου αποτελεσματικά με τις υψηλότερες δόσεις ως προς την ελάττωση του κινδύνου για ΦΘΕ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που νοσηλεύονται σε ΜΕΘ, με χαμηλότερο κίνδυνο αιμορραγίας [1, 2].

Με βάση τα τρέχοντα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία, η καθιερωμένη προφυλακτική δόση είναι κατάλληλη για νοσηλευόμενους με COVID-19 που δεν έχουν ΦΘΕ.

[1] Effect of Intermediate-Dose vs Standard-Dose Prophylactic Anticoagulation on Thrombotic Events, Extracorporeal Membrane Oxygenation Treatment, or Mortality Among Patients With COVID-19 Admitted to the Intensive Care Unit: The INSPIRATION Randomized Clinical Trial. INSPIRATION Investigators, Sadeghipour P, Talasaz AH, Rashidi F, Sharif-Kashani B, Beigmohammadi MT, Farrokhpour M, Sezavar SH, Payandemehr P, Dabbagh A, Moghadam KG, Jamalkhani S, Khalili H, Yadollahzadeh M, Riahi T, Rezaeifar P, Tahamtan O, Matin S, Abedini A, Lookzadeh S, Rahmani H, Zoghi E, Mohammadi K, Sadeghipour P, Abri H, Tabrizi S, Mousavian SM, Shahmirzaei S, Bakhshandeh H, Amin A, Rafiee F, Baghizadeh E, Mohebbi B, Parhizgar SE, Aliannejad R, Eslami V, Kashefizadeh A, Kakavand H, Hosseini SH, Shafaghi S, Ghazi SF, Najafi A, Jimenez D, Gupta A, Madhavan MV, Sethi SS, Parikh SA, Monreal M, Hadavand N, Hajighasemi A, Maleki M, Sadeghian S, Piazza G, Kirtane AJ, Van Tassell BW, Dobesh PP, Stone GW, Lip GYH, Krumholz HM, Goldhaber SZ, Bikdeli B. JAMA. 2021;325(16):1620.[2] https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2021.03.10.21252749v1.full.pdf.

Ο Επιπολασμός της Καρδιακής Νόσου σε Αθλητές Αναρρωνύοντες από COVID-19

- Μάρτιος 2021 -

Τα δεδομένα που διατίθενται για τον επιπολασμό των καρδιακών ανωμαλιών σε ενήλικες αθλητές αναρρωνύοντες από COVID-19 είναι περιορισμένα.

Για να υπολογιστεί ο επιπολασμός της καρδιακής νόσου σε επαγγελματίες αθλητές που είχαν νοσήσει από COVID-19, οι Ενώσεις Επαγγελματικού Αθλητισμού της Βόρειας Αμερικής θέσπισαν ένα πρωτόκολλο για την επιστροφή στον αγωνιστικό χώρο, το οποίο περιελάβανε επίπεδα τροπονίνης, ηλεκτροκαρδιογράφημα και υπερηχοκαρδιογράφημα σε περίπου 800 αθλητές [1]. Σχεδόν όλοι από τους 30 αθλητές που παρουσίασαν ανωμαλίες στον προσυμπτωματικό έλεγχο υπεβλήθησαν σε μαγνητική τομογραφία καρδιάς, η οποία ανέδειξε ευρήματα μη διαγνωστικά αλλά συμβατά με μυοκαρδίτιδα σε τρεις αθλητές (0.4%) και με περικαρδίτιδα σε δύο αθλητές (0.3%).

Παρόλο που λόγω περιορισμένης διαχρονικής παρακολούθησης και απουσίας δεδομένων για την προ COVID-19 κατάσταση αυτών των αθλητών η σημασία αυτών των αποτελεσμάτων είναι αβέβαιη, αυτό το μεγάλης κλίμακας πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου ανέδειξε χαμηλό ποσοστό καρδιακών ευρημάτων σε αθλητές αναρρωνύοντες από COVID-19.

[1] Prevalence of Inflammatory Heart Disease Among Professional Athletes With Prior COVID-19 Infection Who Received Systematic Return-to-Play Cardiac Screening. Martinez MW, Tucker AM, Bloom OJ, Green G, DiFiori JP, Solomon G, Phelan D, Kim JH, Meeuwisse W, Sills AK, Rowe D, Bogoch II, Smith PT, Baggish AL, Putukian M, Engel DJ. JAMA Cardiol. 2021;

Η Ρινολασέπτη στην Υποτροπιάζουσα Περικαρδίτιδα

- Μάρτιος 2021 -

Αν και περισσότεροι ασθενείς με υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα ανταποκρίνονται στις αρχικές μεθόδους αντιμετώπισης, κάποιοι παρουσιάζουν εμμένοντα συμπτώματα.

Σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη που συμπεριέλαβε περισσότερους από 80 ασθενείς με υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα, η ρινολασέπτη (ένας αναστολέας της ιντερλευκίνης-1) συνέβαλλε στην ταχεία υποχώρηση των συμπτωμάτων και ελάττωσε τον κίνδυνο υποτροπής [1]. Οι συχνότερες παρενέργειες ήταν οι αντιδράσεις στο σημείο της έγχυσης και οι λοιμώξεις του αναπνευστικού. Τον Μάρτιο του 2021, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) αδειοδότησε τη ρινολασέπτη για την αντιμετώπιση της υποτροπιάζουσας περικαρδίτιδας [2].

Η ρινολασέπτη ενδείκνυται στους ασθενείς με υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα που είναι ανθεκτική στις άλλες μεθόδους αντιμετώπισης.

[1] Phase 3 Trial of Interleukin-1 Trap Rilonacept in Recurrent Pericarditis. Klein AL, Imazio M, Cremer P, Brucato A, Abbate A, Fang F, Insalaco A, LeWinter M, Lewis BS, Lin D, Luis SA, Nicholls SJ, Pano A, Wheeler A, Paolini JF, RHAPSODY Investigators. N Engl J Med. 2021;384(1):31. Epub 2020 Nov 16.[2] https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-approves-first-treatment-disease-causes-recurrent-inflammation-sac-surrounding-heart? (Τελευταία επίσκεψη 26 Μαρτίου 2021).

Η Περιοριστική Στρατηγική Μεταγγίσεων στο Οξύ Έμφραγμα του Μυοκαρδίου

- Φεβρουάριος 2021 -

Σε μερικές ομάδες ασθενών, η περιοριστική στρατηγική μεταγγίσεων (μόνο εάν η αιμοσφαιρίνη είναι < 7 έως 8 gr/dL) μπορεί να ελαττώσει τις αλλογενείς μεταγγίσεις με ισοδύναμες ή καλύτερες εκβάσεις συγκριτικά με την ελεύθερη στρατηγική.

Μία πιθανή εξαίρεση είναι το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου (ΟΕΜ). Στη μελέτη REALITY, στην οποία περισσότεροι από 600 ενήλικες με συμπτωματικό ΟΕΜ τυχαιοποιήθηκαν σε περιοριστική ή ελεύθερη στρατηγική (μετάγγιση για αιμοσφαιρίνη ≤ 8 ή ≤ 10 gr/dL, αντίστοιχα), η ομάδα της περιοριστικής στρατηγικής παρουσίασε ελαφρώς χαμηλότερο κίνδυνο για μείζονα καρδιακά συμβάματα [1].

Βρίσκεται υπό εξέλιξη και μία άλλη μεγάλη μελέτη. Σε αυτήν, οι ασθενείς με ΟΕΜ μεταγγίζονται όταν η αιμοσφαιρίνη είναι < 8 gr/dL, εξετάζεται το ενδεχόμενο μετάγγισης όταν η αιμοσφαιρίνη είναι μεταξύ 8 και 10 gr/dL και η αιμοσφαιρίνη διατηρείται σε επίπεδα ≥ 10 gr/dL εάν υπάρχουν συμπτώματα ή ενεργός ισχαιμία.

[1] Effect of a Restrictive vs Liberal Blood Transfusion Strategy on Major Cardiovascular Events Among Patients With Acute Myocardial Infarction and Anemia: The REALITY Randomized Clinical Trial. Ducrocq G, Gonzalez-Juanatey JR, Puymirat E, Lemesle G, Cachanado M, Durand-Zaleski I, Arnaiz JA, Martínez-Sellés M, Silvain J, Ariza-SoléA, Ferrari E, Calvo G, Danchin N, Avendaño-SoláC, Frenkiel J, Rousseau A, Vicaut E, Simon T, Steg PG, REALITY Investigators. JAMA. 2021;325(6):552.

Κινητά Τηλέφωνα με Ισχυρούς Μαγνήτες και Απινιδωτές

- Φεβρουάριος 2021 -

Εδώ και πολύ καιρό επικρατεί προβληματισμός για την επίδραση που μπορεί να ασκούν οι ηλεκτρομαγνητικές συσκευές στους εμφυτεύσιμους απινιδωτές.

Σε μία πρόσφατη αναφορά, ένα κινητό τηλέφωνο με συστοιχία μαγνητών (και συγκεκριμένα ένα iPhone 12) τοποθετήθηκε πάνω σε μία γεννήτρια απινιδωτή και ενεργοποίησε προσωρινά το magnet mode, αναστέλλοντας προσωρινά την κανονική λειτουργία του απινιδωτή [1]. Οι ασθενείς με βηματοδότη ή απινιδωτή πρέπει να είναι ενήμεροι για τις επιδράσεις των μαγνητών στις ιατρικές συσκευές.

Σε γενικές γραμμές, συμβουλεύουμε όλους τους ασθενείς να χρησιμοποιούν το κινητό τηλέφωνο στο αυτί της αντίθετης πλευρά από εκείνη που είναι τοποθετημένη η καρδιακή συσκευή και να μεταφέρουν το τηλέφωνο σε μία τσέπη ή θήκη κάτω από τη μέση.

[1] Letter to the Editor-Lifesaving Therapy Inhibition by Phones Containing Magnets. Greenberg JC, Altawil MR, Singh G . Heart Rhythm. 2021.

Μαγνητική Τομογραφία Καρδιάς μετά από COVID-19

- Φεβρουάριος 2021 -

Η μαγνητική τομογραφία καρδιάς αναδεικνύει αλλοιώσεις στα αρχικά στάδια της ανάρρωσης από COVID-19, αλλά τα περισσότερα ευρήματα είναι μη ειδικά.

Σε μία μελέτη που συμπεριέλαβε 145 αθλούμενους φοιτητές πανεπιστημίων με πρόσφατη ασυμπτωματική ή ήπια προς μέτρια συμπωματική COVID-19, η μαγνητική τομογραφία καρδιάς ανέδειξε ευρήματα συμβατά με πιθανολογούμενη μυοκαρδίτιδα σε δύο ασθενείς (1.4%) [1]. Η κλινική σημασία αυτών των ευρημάτων είναι αβέβαιη διότι δεν αναφέρθηκαν αποτελέσματα ενδομυοκαρδιακής βιοψίας ή κλινικής διαχρονικής παρακολούθησης.

Για τους αναρρωνύοντες από COVID-19 συνιστάται στοχευμένη καρδιολογική εκτίμηση ανάλογα με το πόσο πιθανό είναι τα αποτελέσματα της εκτίμησης να οδηγήσουν σε τροποποίηση της αντιμετώπισης.

[1] Evaluation for Myocarditis in Competitive Student Athletes Recovering From Coronavirus Disease 2019 With Cardiac Magnetic Resonance Imaging. Starekova J, Bluemke DA, Bradham WS, Eckhardt LL, Grist TM, Kusmirek JE, Purtell CS, Schiebler ML, Reeder SB . JAMA Cardiol. 2021.

Το Πολυχάπι στην Πρωτογενή Πρόληψη της Καρδιαγγειακής Νόσου

- Φεβρουάριος 2021 -

Τα πολυχάπια (polypills) που περιέχουν συνδυασμούς στατινών και αντιϋπερτασικών παραγόντων αποτελούν μία δυνητική μέθοδο για την αύξηση της συμμόρφωσης και την ελάττωση του κόστους της πρωτογενούς πρόληψης της καρδιαγγειακής νόσου.

Σε μία μελέτη που συμπεριέλαβε 5.700 ενήλικες με ενδιάμεσο καρδιαγγειακό κίνδυνο, εκείνοι που τυχαιοποιήθηκαν σε πολυχάπι (το οποίο περιείχε σιμβαστατίνη, ατενολόλη, υδροχλωροθειαζίδη και ραμιπρίλη) και ασπιρίνη παρουσίασαν λιγότερα καρδιαγγειακά συμβάματα συγκριτικά με εκείνους που έλαβαν το εικονικό φάρμακο (placebo) [1]. Όμως, η ζάλη και η υπόταση ήταν συχνότερες στην ομάδα που έλαβε πολυχάπι και ασπιρίνη.

Οι προβληματισμοί ως προς τις ανεπιθύμητες ενέργειες και η αδυναμία ατομικής τιτλοποίησης έχουν περιορίσει τη χρήση του πολυχαπιού. Στην Ελλάδα κυκλοφορεί ένας συνδυασμός ατορβαστατίνης, περινδοπρίλης και αμλοδιπίνης.

[1] Polypill with or without Aspirin in Persons without Cardiovascular Disease. Yusuf S, Joseph P, Dans A, Gao P, Teo K, Xavier D, López-Jaramillo P, Yusoff K, Santoso A, Gamra H, Talukder S, Christou C, Girish P, Yeates K, Xavier F, Dagenais G, Rocha C, McCready T, Tyrwhitt J, Bosch J, Pais P, International Polycap Study 3 Investigators. N Engl J Med. 2021;384(3):216. Epub 2020 Nov 13.

Δοκιμή Διακοπής των Αναστολέων του Συστήματος Ρενίνης-Αγγειοτενσίνης σε Ασθενείς με COVID-19

- Ιανουάριος 2021 -

Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι οι ασθενείς με COVID-19 που λαμβάνουν αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (ΑΜΕΑ) ή ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης ΙΙ (ΑΥΑ) μπορεί να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για αρνητικές εκβάσεις. Εντούτοις, δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία που να υποστηρίζουν τη διακοπή αυτών των παραγόντων σε τέτοιους ασθενείς.

Σε μία μελέτη που συμπεριέλαβε 740 υπερτασικούς ασθενείς νοσηλευόμενους για ήπια προς μέτρια COVID-19, οι οποίοι ελάμβαναν είτε έναν ΑΜΕΑ ή έναν ΑΥΑ προτού νοσηλευτούν, οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν σε συνέχιση ή διακοπή του AMEA ή του ΑΥΑ για 30 ημέρες [1]. Συγκριτικά με εκείνους που διέκοψαν την αγωγή, εκείνοι που τη συνέχισαν παρουσίασαν παρόμοια θνησιμότητα 30 ημέρων, ανάγκη για μηχανικό αερισμό, καταπληξία χρήζουσα αγγειοσυσπαστικών και μέση διάρκεια νοσηλείας.

Τα ανωτέρω ευρήματα τάσσονται υπέρ μίας προηγούμενης σύστασης σύμφωνα με την οποία οι πάσχοντες από COVID-19 που λαμβάνουν ΑΜΕΑ ή ΑΥΑ πρέπει να συνεχίζουν την αγωγή με αυτούς τους παράγοντες εκτός επί ενδείξεων διακοπής, όπως π.χ. υπερκαλιαιμία ή υπόταση.

[1] Effect of Discontinuing vs Continuing Angiotensin-Converting Enzyme Inhibitors and Angiotensin II Receptor Blockers on Days Alive and Out of the Hospital in Patients Admitted With COVID-19: A Randomized Clinical Trial. Lopes RD, Macedo AVS, de Barros E Silva PGM, Moll-Bernardes RJ, Dos Santos TM, Mazza L, Feldman A, D'Andréa Saba Arruda G, de Albuquerque DC, Camiletti AS, de Sousa AS, de Paula TC, Giusti KGD, Domiciano RAM, Noya-Rabelo MM, Hamilton AM, Loures VA, Dionísio RM, Furquim TAB, De Luca FA, Dos Santos SousaÍB, Bandeira BS, Zukowski CN, de Oliveira RGG, Ribeiro NB, de Moraes JL, Petriz JLF, Pimentel AM, Miranda JS, de Jesus Abufaiad BE, Gibson CM, Granger CB, Alexander JH, de Souza OF, BRACE CORONA Investigators . JAMA. 2021;325(3):254.

Σοβαρότητα της COVID-19 στους Λήπτες Μοσχεύματος Συμπαγούς Οργάνου

- Δεκέμβριος 2020 -

Εξακολουθεί να παραμένει αδιευκρίνιστο εάν οι λήπτες μοσχεύματος συμπαγούς οργάνου (solid-organ transplant, SOT) με COVID-19 διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο για σοβαρή νόσηση συγκριτικά με μη μεταμοσχευμένους ασθενείς. Παρόλο που ορισμένες μελέτες αναφέρουν υψηλότερη νοσηρότητα στους λήπτες SOT, το συμπέρασμα αυτό δεν είναι καθολικά αποδεκτό:

  • Μία πολυκεντρική μελέτη κοόρτης, που σύγκρινε σχεδόν 100 λήπτες SOT με COVID-19 οι οποίοι νοσηλεύτηκαν σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας με μη μεταμοσχευμένους μάρτυρες με αντιστοιχισμένη βαθμολογία τάσης (propensity-matched controls), διαπίστωσε παρόμοια ποσοστά μηχανικού αερισμού, συνδρόμου οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας, ανάγκης για αγγειοσυσπαστικά και θνησιμότητας μεταξύ των δύο ομάδων [1].

  • Μία δεύτερη μελέτη που σύγκρινε 45 λήπτες SOT με περισσότερους από 2.400 μη μεταμοσχευμένους ασθενείς, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι παρά το χειρότερο προφίλ κινδύνου, οι λήπτες SOT παρουσίασαν ταχύτερη βελτίωση ως προς τη σοβαρότητα της νόσησης [2].

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι τα χρόνια νοσήματα (π.χ. υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, χρόνια νεφρική νόσος, καρδιαγγειακή νόσος) μπορεί να επιδρούν περισσότερο στη σοβαρότητα της COVID-19 από ότι η μεταμόσχευση συμπαγών οργάνων και η συνοδός της ανοσοκαταστολή.

[1] Outcomes of critically ill solid organ transplant patients with COVID-19 in the United States. Molnar MZ, Bhalla A, Azhar A, Tsujita M, Talwar M, Balaraman V, Sodhi A, Kadaria D, Eason JD, Hayek SS, Coca SG, Shaefi S, Neyra JA, Gupta S, Leaf DE, Kovesdy CP, STOP-COVID Investigators. Am J Transplant. 2020;20(11):3061. Epub 2020 Sep 15. [2] Inpatient COVID-19 Outcomes in Solid Organ Transplant Recipients Compared to Non-Solid Organ Transplant Patients: A Retrospective Cohort. Avery RK, Chiang TP, Marr KA, Brennan DC, Sait AS, Garibaldi BT, Shah P, Ostrander D, Mehta Steinke S, Permpalung N, Cochran W, Makary MA, Garonzik-Wang J, Segev DL, Massie AB. Am J Transplant. 2020;

Ο Συνδυασμός Τικαγρελόρης και Ασπιρίνης δεν Υπερέχει της Απλής Ασπιρίνης στους Ασθενείς που Έχουν υποβληθεί σε Μπάι Πας

- Δεκέμβριος 2020 -

Οι ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε μπάι πας (επέμβαση αορτοστεφανιαίας παράκαμψης) λαμβάνουν μακροχρόνια αγωγή με ασπιρίνη, εν μέρει για να περιοριστεί ο σχηματισμός στενώσεων στα φλεβικά μοσχεύματα.

Στη μελέτη POPular CABG αξιολογήθηκε η επίδραση που ασκεί στη βατότητα των φλεβικών μοσχευμάτων η προσθήκη τικαγρελόρης στην ασπιρίνη. Στη μελέτη αυτή, σχεδόν 500 ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε μπάι πας και ελάμβαναν ασπιρίνη τυχαιοποιήθηκαν σε τικαγρελόρη ή εικονικό φάρμακο (placebo) [1].

Μετά από 12 μήνες, τα ποσοστά απόφραξης των φλεβικών μοσχευμάτων ήταν παρόμοια μεταξύ των δύο ομάδων. Με βάση τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, δεν συνιστάται η προσθήκη τικαγρελόρης σε αυτούς τους ασθενείς.

[1] Effect of Adding Ticagrelor to Standard Aspirin on Saphenous Vein Graft Patency in Patients Undergoing Coronary Artery Bypass Grafting (POPular CABG): A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Willemsen LM, Janssen PWA, Peper J, Soliman-Hamad MA, van Straten AHM, Klein P, Hackeng CM, Sonker U, Bekker MWA, von Birgelen C, Brouwer MA, van der Harst P, Vlot EA, Deneer VHM, Chan Pin Yin DRPP, Gimbel ME, Beukema KF, Daeter EJ, Kelder JC, Tijssen JGP, Rensing BJWM, van Es HW, Swaans MJ, Ten Berg JM. Circulation. 2020;142(19):1799. Epub 2020 Aug 31.

Ενδοφλέβιος Σίδηρος για τη Σιδηροπενία στην Καρδιακή Ανεπάρκεια

- Δεκέμβριος 2020 -

Στου ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, η αναιμία οφείλεται συνήθως σε σιδηροπενία.

Στη μελέτη AFFIRM-AHF, περισσότεροι από 1.000 νοσηλευόμενοι ασθενείς με οξεία καρδιακή ανεπάρκεια και συνυπάρχουσα σιδηροπενία τυχαιοποιήθηκαν σε αγωγή με ενδοφλέβιο καρβοξυμαλτοζικό σίδηρο (ferric carboxymaltose, FCM) ή εικονικό φάρμακο (placebo) [1]. Η ομάδα του FCM παρουσίασε λιγότερες νοσηλείες στη διάρκεια του επόμενου έτους, χωρίς αύξηση στα σοβαρά αρνητικά συμβάματα.

Με βάση αυτά τα ευρήματα συνιστάται η χρήση ενδοφλέβιου σιδήρου για την αντιμετώπιση της σιδηροπενίας σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια. Η ενδοφλέβια σιδηροθεραπεία διαθέτει θεωρητικό πλεονέκτημα έναντι της από του στόματος σιδηροπεραπείας στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, χωρίς όμως να έχει πραγματοποιηθεί άμεση σύγκριση των δύο οδών.

[1] Ferric carboxymaltose for iron deficiency at discharge after acute heart failure: a multicentre, double-blind, randomised, controlled trial. Ponikowski P, Kirwan BA, Anker SD, McDonagh T, Dorobantu M, Drozdz J, Fabien V, Filippatos G, Göhring UM, Keren A, Khintibidze I, Kragten H, Martinez FA, Metra M, Milicic D, Nicolau JC, Ohlsson M, Parkhomenko A, Pascual-Figal DA, Ruschitzka F, Sim D, Skouri H, van der Meer P, Lewis BS, Comin-Colet J, von Haehling S, Cohen-Solal A, Danchin N, Doehner W, Dargie HJ, Motro M, Butler J, Friede T, Jensen KH, Pocock S, Jankowska EA, AFFIRM-AHF investigators. Lancet. 2020;396(10266):1895. Epub 2020 Nov 13.

Διάρκεια της Μακροχρόνιας Αγωγής με β-αποκλειστή μετά από Έμφραγμα του Μυοκαρδίου

- Δεκέμβριος 2020 -

Οι περισσότεροι ασθενείς με έμφραγμα του μυοκαρδίου λαμβάνουν μακροχρόνια αγωγή με β-αποκλειστή με στόχο τη βελτίωση της επιβίωσης, αλλά η βέλτιστη διάρκεια αυτής της αγωγής παραμένει άγνωστη.

Σε μία μελέτη παρατήρησης που συμπεριέλαβε σχεδόν 29.000 άτομα που είχαν υποβληθεί σε στεφανιαία επαναγγείωση για οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, η αγωγή με β-αποκλειστή για ≥1 έτος συγκριτικά με την αγωγή για <1 έτος σχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία. Όμως, αυτό το όφελος επιβίωσης δεν ήταν πλέον στατιστικά σημαντικό μετά την παρέλευση 3 ετών από το έμφραγμα του μυοκαρδίου [1].

Τα αποτελέσματα αυτά συνάδουν με εκείνα προηγούμενων μελετών παρατήρησης οι οποίες αναφέρονταν στο ενδεχόμενο της εξανέμισης του οφέλους της εν λόγω αγωγής με τη πάροδο του χρόνου. Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι ο β-αποκλειστής πρέπει να συνεχίζεται για 3 χρόνια μετά το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου.

[1] Long-termβ-blocker therapy and clinical outcomes after acute myocardial infarction in patients without heart failure: nationwide cohort study. Kim J, Kang D, Park H, Kang M, Park TK, Lee JM, Yang JH, Song YB, Choi JH, Choi SH, Gwon HC, Guallar E, Cho J, Hahn JY. Eur Heart J. 2020;41(37):3521.

Αγωγή με Μονοκλωνικά Αντισώματα για Εξωτερικούς Ασθενείς με Ήπια προς Μέτρια COVID-19

- Νοέμβριος 2020 -

Δύο σκευάσματα μονοκλωνικών αντισωμάτων κατά του SARS-CoV-2 (bamlanivimab και συνδυασμός casirivimab-imdevimab) έλαβαν ειδική άδεια έκτακτης ανάγκης από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) για μη νοσηλευόμενους ασθενείς με ήπια προς μέτρια COVID-19 και συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου για σοβαρή νόσηση [1,2].

Η αποτελεσματικότητα αυτών των παραγόντων έχει αναλυθεί σε προκαταρτικές αναφορές τυχαιοποιημένων μελετών σε ενήλικες με ήπια προς μέτρια COVID-19 [3,4].

Στις υποομάδες των ασθενών με κίνδυνο σοβαρής νόσησης, η bamlanivimab ελάττωσε τον κίνδυνο μεταγενέστερης εισαγωγής στο νοσοκομείο (4% έναντι 15% με εικονικό φάρμακο), και ο συνδυασμός casirivimab-imdevimab ελάττωσε τον κίνδυνο μεταγενέστερης επίσκεψης σε Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών ή εισαγωγής στο νοσοκομείο (3% έναντι 9% με εικονικό φάρμακο).

Όμως, οι λεπτομερείς στατιστικές αναλύσεις αυτών των εκβάσεων δεν δημοσιεύτηκαν. Το θεραπευτικό σχήμα συνίσταται σε μία μονήρη ενδοφλέβια δόση που χορηγείται όσο το δυνατόν πιο σύντομα μετά από τη διαπίστωση θετικού test για COVID-19 και εντός 10 ημερών από την έναρξη των συμπτωμάτων. Η χορήγηση των ενδοφλέβιων σκευασμάτων bamlanivimab σε εξωτερικούς ασθενείς παρουσιάζει τεχνικές δυσκολίες. Επιπλέον αναμένεται ότι η διαθεσιμότητα της θα είναι περιορισμένη.

[1] https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-authorizes-monoclonal-antibody-treatment-co19?utm_medium=email&utm_source=govdelivery (Τελευταία επίσκεψη 10 Νοεμβρίου 2020)[2] https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-authorizes-monoclonal-antibodies-treatment-covid-19 (Τελευταία επίσκεψη 10 Νοεμβρίου 2020)[3] SARS-CoV-2 Neutralizing Antibody LY-CoV555 in Outpatients with Covid-19. Chen P, Nirula A, Heller B, Gottlieb RL, Boscia J, Morris J, Huhn G, Cardona J, Mocherla B, Stosor V, Shawa I, Adams AC, Van Naarden J, Custer KL, Shen L, Durante M, Oakley G, Schade AE, Sabo J, Patel DR, Klekotka P, Skovronsky DM, BLAZE-1 Investigators. N Engl J Med. 2020.[4] https://www.fda.gov/media/143892/download (Τελευταία επίσκεψη 10 Νοεμβρίου 2020)

Η Πορεία της COVID-19 στην Κύηση

- Νοέμβριος 2020 -

Οι έγκυες πρέπει να τηρούν σχολαστικά τα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας που στοχεύουν στην αποφυγή της έκθεσης στον SARS-CoV-2, καθώς πληθαίνουν διαρκώς τα επιστημονικά δεδομένα που καταδεικνύουν ότι ο συγκεκριμένος πληθυσμός διατρέχει αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης από COVID-19.

Σε μία αναφορά του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) που συμπεριέλαβε περισσότερες από 23.000 έγκυες και περισσότερες από 386.000 μη έγκυες αναπαραγωγικής ηλικίας με συμπτωματική εργαστηριακά τεκμηριωμένη λοίμωξη από SARS-CoV-2, οι έγκυες ασθενείς παρουσίασαν υψηλότερα ποσοστά εισαγωγών σε ΜΕΘ (10.5 έναντι 3.9 ανά 1.000 περιστατικά), μηχανικού αερισμού (2.9 έναντι 1.1 ανά 1.000 περιστατικά) και θανάτων (1.5 έναντι 1.2 ανά 1.000 περιστατικά) [1].

Σε μία άλλη αναφορά του CDC, οι νοσηλευόμενες γυναίκες με COVID-19 παρουσίασαν ελαφρά υψηλότερα ποσοστά πρόωρων τοκετών (ΠΤ) και καισαρικών τομών (ΚΤ) συγκριτικά με τους εθνικούς μέσους όρους (ΠΤ: 12.9% έναντι 10.2% ΚΤ: 34% έναντι 31.9%) [2].

[1] Update: Characteristics of Symptomatic Women of Reproductive Age with Laboratory-Confirmed SARS-CoV-2 Infection by Pregnancy Status - United States, January 22-October 3, 2020. Zambrano LD, Ellington S, Strid P, Galang RR, Oduyebo T, Tong VT, Woodworth KR, Nahabedian JF 3rd, Azziz-Baumgartner E, Gilboa SM, Meaney-Delman D, CDC COVID-19 Response Pregnancy and Infant Linked Outcomes Team. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2020;69(44):1641. Epub 2020 Nov 6.[2] Birth and Infant Outcomes Following Laboratory-Confirmed SARS-CoV-2 Infection in Pregnancy - SET-NET, 16 Jurisdictions, March 29-October 14, 2020. Woodworth KR, Olsen EO, Neelam V, Lewis EL, Galang RR, Oduyebo T, Aveni K, Yazdy MM, Harvey E, Longcore ND, Barton J, Fussman C, Siebman S, Lush M, Patrick PH, Halai UA, Valencia-Prado M, Orkis L, Sowunmi S, Schlosser L, Khuwaja S, Read JS, Hall AJ, Meaney-Delman D, Ellington SR, Gilboa SM, Tong VT, CDC COVID-19 Response Pregnancy and Infant Linked Outcomes Team, COVID-19 Pregnancy and Infant Linked Outcomes Team (PILOT). MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2020;69(44):1635. Epub 2020 Nov 6.

Εμβόλια κατά του Νέου Κορωνοϊού SARSCoV-2 (COVID-19)

- Νοέμβριος 2020 -

Τα εμβόλια κατά του νέου κορωνοϊού SARSCoV-2 θεωρούνται η πιο πολλά υποσχόμενη μέθοδος για τον έλεγχο της πανδημίας. Αρκετά υποψήφια εμβόλια έχουν καταδείξει ανασογονικότητα χωρίς μείζονα ζητήματα ασφάλειας κατά τις μελέτες φάσης I και ΙΙ σε ανθρώπους. Σύμφωνα με μεγάλες ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο (placebo), δύο υποψήφια mRNA εμβόλια διαθέτουν αποτελεσματικότητα 95% στην πρόληψη της εργαστηριακά επιβεβαιωμένης COVID-19.

Πρόκειται για το υποψήφιο εμβόλιο mRNA 1273 (Moderna) και το BNT162b2 (BioNTech and Pfizer).

  1. Το mRNA 1273 ήταν ένα από τα πρώτα εμβόλια που παρήχθησαν κατά του SARSCoV-2. Επινοήθηκε και χορηγήθηκε σε ανθρώπους εντός δύο μηνών από τη δημοσίευση της γενωμικής αλληλουχίας του SARSCoV-2. Το εμβόλιο χρησιμοποιεί mRNA (αγγελιοφόρο RNA) που χορηγείται μέσω ενός λιπιδικού νανοσωματίδιου και εκφράζει μία πρωτεΐνη ακίδα (spike protein) πλήρους μήκους. Χορηγείται ενδομυϊκά σε δύο δόσεις, με χρονική απόσταση 28 ημερών. Μία τυχαιοποιημένη μελέτη ανοικτής ταυτότητας φάσης Ι κατέδειξε ότι τα άτομα που εμβολιάστηκαν (υγιή άτομα 18-55 ετών) παρουσίασαν δεσμευτικές και εξουδετερωτικές αντισωματικές αντιδράσεις συγκρίσιμες με εκείνες που παρατηρούνται σε πλάσμα από αναρρωνύοντες. Περισσότερους από τους μισούς συμμετέχοντες ανέφεραν ανεπιθύμητες ενέργειες όπως καταβολή, ρίγος, κεφαλαλγία, μυαλγίες και πόνο στο σημείο της έγχυσης. Οι συστηματικές ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν συχνότερες μετά τη δεύτερη δόση ιδίως με τη μέγιστη δόση, και 3 συμμετέχοντες (21%) της ομάδας μέγιστης δόσης (250 μgr), ανέφεραν τουλάχιστον μία σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια [1]. Ο εμβολιασμός σε άτομα ηλικίας > 55 πυροδότησε ανοσολογικές αντιδράσεις που είναι συγκρίσιμες με εκείνες νεότερων ατόμων [2].

    Στην ενδιάμεση ανάλυση φάσης ΙΙΙ, το mRNA 1273 κατέδειξε αποτελεσματικότητα της τάξης του 94.5% στην πρόληψη της συμπτωματικής COVID-19 κατά τη χορήγηση της δεύτερης δόσης ή δύο εβδομάδες μετά από αυτή. Η δράση αυτή αξιολογήθηκε κατά την ενδιάμεση ανάλυση 95 επιβεβαιωμένων περιστατικών COVID-19 (5 στην ομάδα του εμβολίου και 90 στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου) ανάμεσα σε περίπου 30.000 συμμετέχοντες. Έντεκα περιστατικά ήταν σοβαρά και σημειώθηκαν μόνο στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Δεν αναφέρθηκαν μείζονα ζητήματα ασφάλειας.

  2. Το BNT162b2 χρησιμοποιεί επίσης mRNA που χορηγείται μέσω ενός λιπιδικού νανοσωματίδιου και εκφράζει μία πρωτεΐνη ακίδα (spike protein) πλήρους μήκους. Χορηγείται ενδομυϊκά σε δύο δόσεις, με χρονική απόσταση 21 ημερών. Σε μία τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη αυξανόμενης δόσης φάσης ΙΙ/ΙΙ που συμπεριέλαβε 195 υγιή άτομα 18-85 ετών, οι δεσμευτικές και εξουδετερωτικές αντισωματικές αντιδράσεις συγκρίσμες με εκείνες που παρατηρούνται σε πλάσμα από αναρρωνύοντες με ασυμπτωματική ή μέτριας βαρύτητας λοίμωξη από SARSCoV-2 [3]. Οι αντιδράσεις των συμμετεχόντων ηλικίας ≥ 65 ετών ήταν γενικά πιο εξασθενημένες συγκριτικά με εκείνες των νεότερων ατόμων, αλλά εξακολουθούσαν να είναι συγκρίσιμες με τους τίτλους του πλάσματος από αναρρωνύοντες. Οι συστηματικές ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν δοσοεξαρτώμενες και οι περισσότερες εκδηλώθηκαν μετά τη δεύτερη δόση. Σοβαρές συστηματικές ανεπιθύμητες ενέργειες αναφέρθηκαν σε έναν μικρό αριθμό συμμετεχόντων ηλικίας < 55 ετών αλλά όχι σε ηλικιωμένους συμμετέχοντες.

    Στη φάση ΙΙΙ, το BNT162b2 κατέδειξε αποτελεσματικότητα της τάξης του 95% στην πρόληψη της συμπτωματικής COVID-19 κατά τη χορήγηση της δεύτερης δόσης ή μία εβδομάδα μετά από αυτήν. Η δράση αυτή αξιολογήθηκε μετά από ανάλυση 170 επιβεβαιωμένων περιστατικών COVID-19 (8 στην ομάδα του εμβολίου και 162 στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου) ανάμεσα σε περίπου 40.000 συμμετέχοντες. Δέκα περιστατικά ήταν σοβαρά και τα 9 από αυτά σημειώθηκαν στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Η αποτελεσματικότητα στα άτομα ηλικίας > 65 ετών ήταν > 95%.

Τα ανωτέρω εμβόλια θα αδειοδοτηθούν λόγω ειδικών συνθηκών με βάση τις δοκιμές που διεξήχθησαν σε δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες, οπότε θα συνιστώνται για εκατοντάδες εκατομμύρια άτομα μόλις καταστούν διαθέσιμα. Όταν αρχίσουν να χρησιμοποιούνται σε τέτοια κλίμακα, θα απαντηθούν τα ερωτήματα περί αποτελεσματικότητας που παρέμειναν αναπάντητα από τις κλινικές μελέτες, ενώ μπορεί να προκύψουν ζητήματα ασφάλειας που αρχικά δεν ήταν εμφανή.

Οι κλινικές μελέτες φάσεις ΙΙΙ μπορεί να μην επιλύσουν αρκετά ζητήματα αποτελεσματικότητας που αφορούν τον εμβολιασμό κατά του SARSCoV-2. Αυτά περιλαμβάνουν:

  • Διάρκεια της προστασίας από τη νόσο

  • Δυνητική ανάγκη για αναμνηστικές δόσεις και χρονική στιγμή τους

  • Αποτελεσματικότητα σε υποπληθυσμούς (π.χ. παιδιά και έγκυες) που δεν συμπεριλήφθηκαν στις κλινικές μελέτες

  • Αντίκτυπος στη μετάδοση μεταξύ ατόμων της κοινότητας (ανοσία αγέλης)

Για την επίλυση αυτών των ζητημάτων απαιτείται διαρκής διαχρονική παρακολούθηση των συμμετεχόντων στις υπάρχουσες μελέτες και επιπρόσθετες μελέτες παρατήρησης.

[1] An mRNA Vaccine against SARS-CoV-2 - Preliminary Report. Jackson LA, Anderson EJ, Rouphael NG, Roberts PC, Makhene M, Coler RN, McCullough MP, Chappell JD, Denison MR, Stevens LJ, Pruijssers AJ, McDermott A, Flach B, Doria-Rose NA, Corbett KS, Morabito KM, O'Dell S, Schmidt SD, Swanson PA 2nd, Padilla M, Mascola JR, Neuzil KM, Bennett H, Sun W, Peters E, Makowski M, Albert J, Cross K, Buchanan W, Pikaart-Tautges R, Ledgerwood JE, Graham BS, Beigel JH, mRNA-1273 Study Group. N Engl J Med. 2020;383(20):1920. Epub 2020 Jul 14.[2] Safety and Immunogenicity of SARS-CoV-2 mRNA-1273 Vaccine in Older Adults. Anderson EJ, Rouphael NG, Widge AT, Jackson LA, Roberts PC, Makhene M, Chappell JD, Denison MR, Stevens LJ, Pruijssers AJ, McDermott AB, Flach B, Lin BC, Doria-Rose NA, O'Dell S, Schmidt SD, Corbett KS, Swanson PA 2nd, Padilla M, Neuzil KM, Bennett H, Leav B, Makowski M, Albert J, Cross K, Edara VV, Floyd K, Suthar MS, Martinez DR, Baric R, Buchanan W, Luke CJ, Phadke VK, Rostad CA, Ledgerwood JE, Graham BS, Beigel JH, mRNA-1273 Study Group. N Engl J Med. 2020; [3] Safety and Immunogenicity of Two RNA-Based Covid-19 Vaccine Candidates. Walsh EE, Frenck RW Jr, Falsey AR, Kitchin N, Absalon J, Gurtman A, Lockhart S, Neuzil K, Mulligan MJ, Bailey R, Swanson KA, Li P, Koury K, Kalina W, Cooper D, Fontes-Garfias C, Shi PY, TüreciÖ, Tompkins KR, Lyke KE, Raabe V, Dormitzer PR, Jansen KU,Şahin U, Gruber WC. N Engl J Med. 2020;

Πολυσυστηματικό Φλεγμονώδες Σύνδρομο Ενηλίκων σχετιζόμενο με Λοίμωξη από τον Νέο Κορωνοϊό SARSCoV-2 (COVID-19)

- Νοέμβριος 2020 -

Στη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, αναφέρθηκαν περιστατικά παιδιών με πολυσυστηματικό φλεγμονώδες σύνδρομο (Multisystem Inflammatory Syndrome - Children, MIS-C) το οποίο παρουσιάζει παρόμοιες κλινικές εκδηλώσεις με τη νόσο Kawasaki και σχετικές καταστάσεις.

Το ίδιο σύνδρομο παρατηρείται σπάνια και σε ενήλικες και ονομάζεται (Multisystem Inflammatory Syndrome – Adults, MIS-A). Σε μία ανάλυση από το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), κατεγράφησαν 27 περιστατικά MIS-A που χαρακτηρίζονταν από πολύ αυξημένους δείκτες φλεγμονής και πολυοργανική δυσλειτουργία, κυρίως καρδιακή δυσλειτουργία, αλλά χωρίς σοβαρή πνευμονοπάθεια [1].

Οι ασθενείς αυτοί παρουσίαζαν επίσης γαστρεντερικά, δερματολογικά και νευρολογικά συμπτώματα. Οι βέλτιστες θεραπευτικές στρατηγικές παραμένουν αδιευκρίνιστες, αλλά οι ασθενείς αυτοί αντιμετωπίζονται κατά κανόνα όπως τα παιδιά με MIS-C.

[1] Case Series of Multisystem Inflammatory Syndrome in Adults Associated with SARS-CoV-2 Infection - United Kingdom and United States, March-August 2020. Morris SB, Schwartz NG, Patel P, Abbo L, Beauchamps L, Balan S, Lee EH, Paneth-Pollak R, Geevarughese A, Lash MK, Dorsinville MS, Ballen V, Eiras DP, Newton-Cheh C, Smith E, Robinson S, Stogsdill P, Lim S, Fox SE, Richardson G, Hand J, Oliver NT, Kofman A, Bryant B, Ende Z, Datta D, Belay E, Godfred-Cato S. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2020;69(40):1450. Epub 2020 Oct 9.

Εμβολιασμός με BCG και Covid-19

- Οκτώβριος 2020 -

Το εγγενές ανοσοποιητικό σύστημα αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας ενάντια σε πολλά καινοφανή παθογόνα για τα οποία οι άνθρωποι διαθέτουν ελάχιστη ή καθόλου προϋπάρχουσα ανοσία.

Σύμφωνα με πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες μεγάλης κλίμακας, οι χώρες στις οποίες μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού έχει εμβολιαστεί με το εμβόλιο BCG (Bacille Calmette-Guerin) – που αφορά τη φυματίωση – παρουσιάζουν χαμηλότερους δείκτες θνητότητας από COVID-19 [1,2]. Το εύρημα αυτό μπορεί να εξηγηθεί από την ικανότητα μερικών εμβολίων να ενδυναμώνουν τις εγγενείς ανοσολογικές αντιδράσεις απέναντι σε λοιμώξεις που δεν οφείλονται στα παθογόνα-στόχους των εμβολίων.

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται "εκπαιδευμένη ανοσία" και οφείλεται σε επιγενετικές αλλαγές στα μακροφάγα και ουδετερόφιλα κύτταρα. Αν και τα κύτταρα αυτά είναι βραχύβια, μία πρόσφατη έρευνα κατέδειξε ότι παρόμοιες αλλαγές συντελούνται και σε μακρόβια αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα, αποκαλύπτοντας έτσι έναν μηχανισμό "μνήμη" διαρκείας εντός του εγγενούς ανοσοποιητικού συστήματος [3].

[1] Could BCG Vaccination Induce Protective Trained Immunity for SARS-CoV-2? Covián C, Retamal-Díaz A, Bueno SM, Kalergis AM. Front Immunol. 2020;11:970. Epub 2020 May 8.[2] BCG vaccine protection from severe coronavirus disease 2019 (COVID-19). Escobar LE, Molina-Cruz A, Barillas-Mury C. Proc Natl Acad Sci U S A. 2020;117(30):17720. Epub 2020 Jul 9.[3] C/EBPβ-Dependent Epigenetic Memory Induces Trained Immunity in Hematopoietic Stem Cells. de Laval B, Maurizio J, Kandalla PK, Brisou G, Simonnet L, Huber C, Gimenez G, Matcovitch-Natan O, Reinhardt S, David E, Mildner A, Leutz A, Nadel B, Bordi C, Amit I, Sarrazin S, Sieweke MH. Cell Stem Cell. 2020;26(5):793.

Η Κολχικίνη σε Ασθενείς με Σταθερή Στεφανιαία Νόσο

- Οκτώβριος 2020 -

Η χρόνια φλεγμονή αποτελεί παράγοντα κινδύνου για στεφανιαία συμβάματα, όπως π.χ. έμφραγμα του μυοκαρδίου, και η κολχικίνη διαθέτει επαρκώς τεκμηριωμένες αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.

Η μελέτη COLCOT (Νοέμβριος 2019) κατέδειξε ότι η κολχικίνη ελαττώσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε ασθενείς με πρόσφατο έμφραγμα του μυοκαρδίου. Η μελέτη LoDoCo2 τυχαιοποίησε 5.500 ασθενείς με χρόνια στεφανιαία νόσο σε κολχικίνη (0.5 mg άπαξ ημερησίως) ή εικονικό φάρμακο (placebo) [1]. Μετά από παρακολούθηση μέσης διάρκειας σχεδόν 2.5 ετών διαπιστώθηκε ότι η ομάδα της κολχικίνης διέτρεχε μικρότερο κίνδυνο για έμφραγμα του μυοκαρδίου (3.0% έναντι 4%) και καθοδηγούμενη από ισχαιμία επαναγγείωση (4.9% έναντι 6.4%) συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου.Η αγωγή έγινε καλά ανεκτή εκτός από μία μικρή αύξηση στα περιστατικά μυαλγίας.

Με βάση τα ανωτέρω ευρήματα συνιστάται η προσθήκη κολχικίνης (0.5 mg ή 0.6 mg άπαξ ημερησίως) στις άλλες στρατηγικές δευτερογενούς πρόληψης που προορίζονται για ασθενείς με σταθερή στεφανιαία νόσο.

[1] Colchicine in Patients with Chronic Coronary Disease. Nidorf SM, Fiolet ATL, Mosterd A, Eikelboom JW, Schut A, Opstal TSJ, The SHK, Xu XF, Ireland MA, Lenderink T, Latchem D, Hoogslag P, Jerzewski A, Nierop P, Whelan A, Hendriks R, Swart H, Schaap J, Kuijper AFM, van Hessen MWJ, Saklani P, Tan I, Thompson AG, Morton A, Judkins C, Bax WA, Dirksen M, Alings M, Hankey GJ, Budgeon CA, Tijssen JGP, Cornel JH, Thompson PL, LoDoCo2 Trial Investigators. N Engl J Med. 2020;383(19):1838. Epub 2020 Aug 31.

Ερτουγλιφλοζίνη και Καρδιαγγειακές Εκβάσεις στον Διαβήτη Τύπου 2

- Οκτώβριος 2020 -

Στους ασθενείς με εγκατεστημένες καρδιαγγειακές και νεφρικές συννοσηρότητες, έχει αποδειχθεί ότι οι αναστολείς συμμεταφοράς γλυκόζης-νατρίου 2 (SLGT-2) προσφέρουν όφελος στις καρδιονεφρικές εκβάσεις.

Σε μία ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη της ερτουγλιφλοζίνης που συμπεριέλαβε περισσότερα από 8.000 άτομα με διαβήτη τύπου 2 (μέση γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη = 8.2%) και υψηλό επιπολασμό αθηροσκληρωτικής καρδιοπάθειας, το σύνθετο πρωτεύον καταληκτικό σημείο (θάνατος από καρδιαγγειακά αίτια, μη θανατηφόρο έμφραγμα του μυοκαρδίου ή μη θανατηφόρο αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο) ήταν όμοιο ανάμεσα στις δύο ομάδες (11.9% στην κάθε ομάδα) [1]. Όπως και σε άλλες μελέτες με SLGT-2, hη ερτογλιφλοζίνη ελάττωσε τις νοσηλείες για καρδιακή ανεπάρκεια και μερικές νεφρικές εκβάσεις.

Επί απουσίας αντενδείξεων, συνεχίζουμε να προτιμάμε τους SLGT-2 σε ασθενείς με διαβήτη όταν οι κύριες συννοσηρότητες είναι η καρδιακή ανεπάρκεια ή/και η αλβουμινουρική χρόνια νεφροπάθεια και όχι η αθηροσκληρωτική καρδιοπάθεια.

[1] Cardiovascular Outcomes with Ertugliflozin in Type 2 Diabetes. Cannon CP, Pratley R, Dagogo-Jack S, Mancuso J, Huyck S, Masiukiewicz U, Charbonnel B, Frederich R, Gallo S, Cosentino F, Shih WJ, Gantz I, Terra SG, Cherney DZI, McGuire DK, VERTIS CV Investigators. N Engl J Med. 2020;383(15):1425. Epub 2020 Sep 23.

Γρίπη και Οξέα Καρδιαγγειακά Συμβάματα

- Σεπτέμβριος 2020 -

Η αναπνευστική νοσηρότητα και θνησιμότητα της γρίπης είναι ευρέως αναγνωρισμένες. Το καρδιαγγειακό της φορτίο είναι εξίσου σημαντικό αλλά υποαναγνωρίζεται.

Σε μία συγχρονική μελέτη που συμπεριέλαβε περισσότερους από 80.000 ενήλικες με γρίπη, το 12% παρουσίασε ένα οξύ καρδιαγγειακό σύμβαμα που στα περισσότερα περιστατικά ήταν οξεία καρδιακή ανεπάρκεια και οξεία ισχαιμική καρδιοπάθεια [1]. Από τους συμμετέχοντες της μελέτης που νοσηλεύθηκαν για γρίπη, εκείνοι που είχαν εμβολιασθεί είχαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα προσβολής από οξεία καρδιακή ανεπάρκεια ή οξεία ισχαιμική καρδιοπάθεια συγκριτικά με εκείνους που δεν είχαν εμβολιασθεί.

Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία του εμβολιασμού ως μέτρο δευτερογενούς πρόληψης των σχετιζόμενων με τη γρίπη καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

[1] Acute Cardiovascular Events Associated With Influenza in Hospitalized Adults: A Cross-sectional Study. Chow EJ, Rolfes MA, O'Halloran A, Anderson EJ, Bennett NM, Billing L, Chai S, Dufort E, Herlihy R, Kim S, Lynfield R, McMullen C, Monroe ML, Schaffner W, Spencer M, Talbot HK, Thomas A, Yousey-Hindes K, Reed C, Garg S. Ann Intern Med. 2020;173(8):605. Epub 2020 Aug 25.

Έλεγχος του Ρυθμού στην Πρόσφατα Διαγνωσθείσα Κολπική Μαρμαρυγή Υψηλού Κινδύνου

- Σεπτέμβριος 2020 -

Στους ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή (ΚΜ), δεν έχει αποδειχτεί ποτέ ότι η στρατηγική ελέγχου του ρυθμού προσφέρει όφελος επιβίωσης συγκριτικά με τη στρατηγική ελέγχου της συχνότητας.

Η μελέτη EAST-AFNET 4 τυχαιοποίησε σχεδόν 2.800 ασθενείς υψηλού κινδύνου για καρδιαγγειακές επιπλοκές και με πρόσφατα διαγνωσθείσα ΚΜ (εντός 12 μηνών πριν την ένταξη στη μελέτη) σε πρώιμο έλεγχο του ρυθμού με αντιαρρυθμικά φάρμακα ή κατάλυση και στη συνήθη φροντίδα [1]. Ο υψηλός κίνδυνος ορίστηκε ως ηλικία > 75 ετών, προηγούμενο αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (παροδικό ή μη) ή ικανοποίηση δύο εκ των παρακάτω κριτηρίων: ηλικία > 65 ετών, θήλυ φύλο, καρδιακή ανεπάρκεια, αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, σοβαρή στεφανιαία νόσος, χρόνια νεφροπάθεια ή υπερτροφία της αριστερής κοιλίας. Μετά από παρακολούθηση μέσης διάρκειας 5.1, η ομάδα που είχε υποβληθεί σε έλεγχο του ρυθμού παρουσίασε μικρότερη θνησιμότητα από καρδιαγγειακά αίτια (1.0 έναντι 1.3) και εγκεφαλικό επεισόδιο (0.6 έναντι 0.9) συγκριτικά με την ομάδα που είχε υποβληθεί έλεγχο της συχνότητας.

Βάσει αυτών των αποτελεσμάτων, προτιμάμε πλέον την πρώιμη υιοθέτηση μιας στρατηγικής ελέγχου του ρυθμού για του περισσότερους ασθενείς με πρόσφατα διαγνωσθείσα ΚΜ που πληρούν τα ανωτέρω κριτήρια υψηλού κινδύνου. Κατά το παρελθόν, προτιμούσαμε τον έλεγχο του ρυθμού για πολλούς από αυτούς τους ασθενείς, ιδίως εάν ήταν πιο ηλικιωμένοι και ολιγοσυμτωματικοί.

[1] Early Rhythm-Control Therapy in Patients with Atrial Fibrillation. Kirchhof P, Camm AJ, Goette A, Brandes A, Eckardt L, Elvan A, Fetsch T, van Gelder IC, Haase D, Haegeli LM, Hamann F, Heidbüchel H, Hindricks G, Kautzner J, Kuck KH, Mont L, Ng GA, Rekosz J, Schoen N, Schotten U, Suling A, Taggeselle J, Themistoclakis S, Vettorazzi E, Vardas P, Wegscheider K, Willems S, Crijns HJGM, Breithardt G, EAST-AFNET 4 Trial Investigators. N Engl J Med. 2020;383(14):1305. Epub 2020 Aug 29.

Η Εμπαγλιφλοζίνη στην Καρδιακή Ανεπάρκεια με Ελαττωμένο Κλάσμα Εξώθησης

- Σεπτέμβριος 2020 -

Σύμφωνα με τυχαιοποιημένες μελέτες, οι αναστολείς συμμεταφοράς γλυκόζης-νατρίου 2 (SGLT2), δηλαδή η δαπαγλιφλοζίνη, η εμπαγλιφλοζίνη και η καναγλιφλοζίνη ελαττώνουν τις νοσηλείες για καρδιακή ανεπάρκεια σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ.

Η μελέτη DAPA-HF κατέδειξε ότι η δαπαγλιφλοζίνη ελαττώνει τις νοσηλείες για καρδιακή ανεπάρκεια και τους θανάτους από καρδιαγγειακά αίτια σε πάσχοντες από συμπτωματική καρδιακή ανεπάρκεια με ελαττωμένο κλάσμα εξώθησης (HFrEF), με ή χωρίς διαβήτη. Η μελέτη αυτή συμπεριέλαβε κυρίως ασθενείς με ήπια προς μέτρια δυσλειτουργία της αριστερής κοιλίας. Στην πρόσφατη μελέτη EMPEROR-Reduced, που αφορούσε τις επιδράσεις της εμπαγλιφλοζίνης σε πάσχοντες από (HFrEF) με πιο σοβαρή δυσλειτουργία της αριστερής κοιλίας, η εμπαγλιφλοζίνη ελάττωσε τις νοσηλείες για καρδιακή ανεπάρκεια συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο (placebo), ανεξάρτητα από την παρουσία διαβήτη. Τα ποσοστά θανάτου από καρδιαγγειακά αίτια δεν διέφεραν σημαντικά ανάμεσα στις δύο ομάδες [1].

Με βάση αυτά τα ευρήματα, οι αναστολείς συμμεταφοράς γλυκόζης-νατρίου 2 πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στη φαρμακευτική αγωγή δεύτερης γραμμής για την αντιμετώπιση HFrEF σε ασθενείς με διαβήτη (δαπαγλιφλοζίνη, εμπαγλιφλοζίνη, καναγλιφλοζίνη, ερτουγλιφοζίνη) και χωρίς διαβήτη (δαπαγλιφλοζίνη, εμπαγλιφλοζίνη).

[1] Cardiovascular and Renal Outcomes with Empagliflozin in Heart Failure. Packer M, Anker SD, Butler J, Filippatos G, Pocock SJ, Carson P, Januzzi J, Verma S, Tsutsui H, Brueckmann M, Jamal W, Kimura K, Schnee J, Zeller C, Cotton D, Bocchi E, Böhm M, Choi DJ, Chopra V, Chuquiure E, Giannetti N, Janssens S, Zhang J, Gonzalez Juanatey JR, Kaul S, Brunner-La Rocca HP, Merkely B, Nicholls SJ, Perrone S, Pina I, Ponikowski P, Sattar N, Senni M, Seronde MF, Spinar J, Squire I, Taddei S, Wanner C, Zannad F, EMPEROR-Reduced Trial Investigators. N Engl J Med. 2020;383(15):1413. Epub 2020 Aug 28.

Κίνδυνος Καρδιακών Επιπλοκών στους Ασθενείς με Σαρκοείδωση

- Σεπτέμβριος 2020 -

Κλινικά έκδηλη καρδιακή σαρκοείδωση εμφανίζεται περίπου στο 5% των ασθενών με σαρκεοείδωση, αν και σύμφωνα με νεκροτομικές και απεικονιστικές μελέτες, ο επιπολασμός της καρδιακής συμμετοχής είναι υψηλότερος.

Σε μία Δανέζικη εθνική μελέτη, εκτιμήθηκε ο κίνδυνος για αρνητικές καρδιακές εκβάσεις σε περίπου 12.000 ασθενείς με σαρκοείδωση και περισσότερους από 47.000 μάρτυρες [1]. Συγκριτικά με τους μάρτυρες, οι ασθενείς με σαρκεοείδωση παρουσίασαν υψηλότερο δεκαετή κίνδυνο για εμφάνιση καρδιακής ανεπάρκειας και αρρυθμικών επιπλοκών.

Δεδομένου του κινδύνου για καρδιακές επιπλοκές, οι πάσχοντες από σαρκοείδωση με ή χωρίς καρδιακά συμπτώματα πρέπει να ελέγχονται για καρδιακή συμμετοχή.

[1] Long-term adverse cardiac outcomes in patients with sarcoidosis. Yafsova A. J Am Coll Cardiol. 2020;76(7):767.

ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΩΝ

Οι πληροφορίες που περιέχονται στον παρόν ιστότοπο είναι μόνο για εκπαιδευτικούς και ενημερωτικούς σκοπούς και δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο συμβουλής ενός κατάλληλα εκπαιδευμένου και εξουσιοδοτημένου ιατρού ή άλλου φορέα παροχής υγειονομικής περίθαλψης. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρηθούν ως ιατρική συμβουλή. Θα πρέπει πάντα να συμβουλεύεστε τον ιατρό σας.